Lăng Tự Đức - kiến trúc độc đáo của lịch sử Việt Nam

Lăng Tự Đức - kiến trúc độc đáo của lịch sử Việt Nam

Thừa Thiên Huế 20.01.2020

Lăng Tự Đức là di tích lịch sử đầu tiên của Việt Nam được Google lựa chọn để số hóa nhân dịp ngày Di sản thế giới (18/4/2019). Vậy điểm du lịch này có gì đặc biệt mà thu hút sự chú ý của du khách và truyền thông đến vây?

Được viết bởi giangdt

Vài nét về Lăng Tự Đức

Lăng Tự Đức một di tích lịch sử trong quần thể di tích cố đô Huế tọa lạc tại một thung lũng hẹp thuộc làng Dương Xuân Thượng, tổng Cư Chánh (cũ), nay là thôn Thượng Ba, phường Thủy Xuân, thành phố Huế. Vua Tự Đức (vua thứ 4 của triều đại nhà Nguyễn) đã sớm nghĩ đến việc xây lăng mộ cho mình ngay khi còn sống. Vốn được người đời mệnh danh là ông vua có tâm hồn thi ca, nhiều mộng tưởng nên lăng tẩm của vua Tự Đức cũng được lựa chọn và bố trí tại địa hình được bao quanh bởi núi sông hùng vĩ.

Lăng được khởi công xây dựng vào năm 1864 với 5 vạn binh lính và lấy tên là Vạn Niên Cơ với mong muốn được trường tồn. Về sau, lăng được đổi thành Khiêm Cung. Khi vua Tự Đức băng hà vào năm 1883, lăng lại được đổi tên thành Khiêm Lăng.

ảnh 1 (4).jpg

Quần thể lăng tẩm Tự Đức. Ảnh: thuathienhue.org.vn

 Lăng Tự Đức được công nhận là "Di sản văn hóa thế giới" vào tháng 12/1993.

Toàn cảnh kiến trúc của lăng Tự Đức

Lăng Tự Đức được đánh giá là lăng tẩm đẹp nhất của các vua triều Nguyễn với không gian rộng lớn có sự hòa hợp với thiên nhiên. Lăng nằm ẩn hiện giữa núi đồ nhấp nhô, rừng thông xanh, hồ nước êm đềm và thơ mộng. Toàn cảnh lăng Tự Đức không có những con đường thẳng tắp hay đầy góc cạnh mà đều là những đường nét uốn lượn, mềm mại.

Quần thể di tích lăng được bố trí trên mặt bằng vòng 12ha, bao gồm 50 công trình kiến trúc lớn nhỏ khác nhau hầu hết đều có chữ Khiêm trong tên gọi. Lăng được chia thành hai phần chính là: khu tẩm điện và khu lăng mộ. Khu vực lăng mộ là nơi an táng thi hài nhà vua, còn khu tẩm điện là hành cung - nơi vua giải quyết công việc và giải trí. Hai phần này được bố trí song song với nhau, phía trước là núi Giáng Khiêm, hậu chẩm là núi Dương Xuân, minh đường chính là hồ Lưu Khiêm.

ảnh 2 (2).jpg

Khu tẩm điện ở lăng Tự Đức là nơi vua giải quyết công việc và giải trí. Ảnh: wikipedia.org

Hồ Lưu Khiêm được mệnh danh là hồ nước đẹp nhất nhì kinh thành Huế. Trước đây, hồ Lưu Khiêm chỉ là con suối nhỏ lặng lẽ chảy trong khu vực lăng, sau này nó được đào rộng thành hồ và mang ý nghĩa cân bằng phong thủy thiêng liêng. Giữa hồ là đảo Tịnh Khiêm quanh năm rợp bóng cây xanh, đồng thời được bài trí thêm nhiều hòn non bộ và lầu vọng cảnh. Trên đảo vua cho trồng rất nhiều hoa và đào hang nhỏ để nuôi các loài động vật quý hiếm.

ảnh 3 (2).jpg

Hồ Lưu Khiêm trước chỉ là suối nhỏ, sau đó mới được đào thành hồ. Ảnh: baomoi.com

Bên bờ hồ Lưu Khiêm còn có Xung Khiêm Tạ và Dũ Khiêm Tạ. Đây là hai thủy tạ được xây dựng với mục đích để làm chỗ cho nhà vua ngồi thưởng hoa, làm thơ và đọc sách… Ba cây cầu gỗ bắc qua hồ có tên lần lượt là Tuần Khiêm, Tiễn Khiêm và Do Khiêm. Băng qua ba cây cầu này du khách sẽ được dẫn đến một đồi thông xanh với bạt ngàn cây cối kèm theo đó là tiếng gió vi vu qua các tán thông.

ảnh 3 (3).jpg

Xung Khiêm Tạ và Dũ Khiêm Tạ. Ảnh: baomoi.com

Khu tẩm điện được bố trí ở phía Tây hồ nước. Khi đến khu tẩm điện, du khách sẽ bắt gặp đầu tiên là Khiêm Môn Cung là nơi nghỉ ngơi của nhà vua được xây dựng dạng hai tầng theo kiểu vọng lâu nằm trên nền cao. 

Lăng_Minh_Mạng_4.jfif

Khiêm Môn Cung - lăng Tự Đức. Ảnh: wikipedia.org

Từ tẩm điện, có một con đường quanh co dẫn sang khu lăng mộ. Nơi đây có Bái Đình (sân chầu) mở ra khung cảnh uy nghiêm bởi hai hàng tượng quan viên văn võ đứng oai vệ.

ảnh 6 (2).jpg

Tượng quan viên trong Bái Đình. Ảnh: wikipedia.org

Một trong những điểm nhấn của Lăng Tự Đức chính là Tấm bia Khiêm Cung Ký. Đây là tấm bia cổ có số lượng văn tự nhiều nhất ở Việt Nam với 4.935 chữ Hán khắc trên cả hai mặt bia, cũng là tấm bia có kích thước đồ sộ, trọng lượng lớn nhất trong các bia cùng loại ở lăng hoàng đế thời Nguyễn. Thông thường, các bia ở lăng hoàng đế thời Nguyễn đều do vị vua kế nghiệp sáng tác nhằm đề cao công lao của hoàng đá đã mất gọi là Thánh đức thần công bi ký. Tuy nhiên, Khiêm Cung Ký do vua Tự Đức sáng tác lại viết về quá trình xây dựng lăng, cảnh quan lăng và nỗi lòng của ông với đất nước. Do vậy, bia Khiêm Cung có sự độc đáo hơn hẳn. Năm 2015, Bia Khiêm Cung Ký được công nhận Bảo vật quốc gia Việt Nam.   

Toan canh nha bia

Toàn cảnh nhà bia trong Lăng Tự Đức. Ảnh: baotangcungdinh

pic-66

Bia Khiêm Cung Ký. Ảnh: baotangcungdinh

Do trải qua nhiều biến động của lịch sử và chiến tranh, nhiều công trình trong lăng Tự Đức đã bị xuống cấp hoặc sụp đổ vài phần. Tuy nhiên nhờ được trùng tu và gia cố lại, sự tráng lệ của một trong những lăng tẩm đẹp nhất triều đại nhà Nguyễn đã dần dần được khôi phục và góp phần làm nên diện mạo mới không kém phần đặc sắc của quần thể di tích Cố đô Huế ngày nay.