Chùa Keo Thái Bình - kiến trúc cổ đẹp bậc nhất Việt Nam

Chùa Keo Thái Bình - kiến trúc cổ đẹp bậc nhất Việt Nam

Thái Bình 04.02.2020

Quy mô đồ sộ cùng những nét kiến trúc cổ kính vẹn nguyên giúp chùa Keo ở Thái Bình được đánh giá là một trong những ngôi chùa cổ đẹp nhất Việt Nam. Ngoài ra, nơi đây còn có những nét kiến trúc độc đáo mà không ngôi chùa nào có được.

Được viết bởi quynhnt

Có đến 2 ngôi chùa Keo

Chùa Keo thuộc thôn Dũng Nhuệ, xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Chùa có tên chữ là Thần Quang Tự. Đây là một trong số ít những ngôi chùa cổ ở Việt Nam sau hàng trăm năm tôn tạo vẫn giữ được vẹn nguyên nét cổ kính linh thiêng. Chính vì thế mà ngôi chùa này thế luôn thu hút được rất nhiều du khách trong và ngoài nước.

chua-keo-thai-binh

Chùa Keo nhìn từ trên cao. Ảnh: thaibinhtv

Tương truyền, chùa Keo được xây dựng vào năm 1061 tại hương Giao Thủy, phủ Hà Thanh (nay thuộc huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định). Người cho khởi công chùa là thiền sự họ Dương (sinh năm 1016), húy là Minh Nghiêm, hiệu là Không Lộ. Ông là người có công chữa bệnh cho vua Lý Thánh Tông nên được phong làm Quốc sư triều Lý. Sau khi ông qua đời, vua Lý Anh Tông đổi tên chùa Nghiêm Quang thành Thần Quang để tri ơn công lao của thiền sư. Vì Giao Thủy có tên Nôm là Keo, nên ngôi chùa này được nhân dân gọi là chùa Keo.

Đến năm 1611, nước sông Hồng dâng cao làm ngập chùa Keo và cả làng Giao Thủy. Vì thế, một bộ phận nhân dân ở đây đã di cư đi nơi khác sinh sống và lập nên chùa Keo Hạ hay còn gọi là chùa Keo Hành Thiện ở xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, Nam Định. Một bộ phận cư dân khác lại chuyển đến tả ngạn sông Hồng trên đất Thái Bình. Tại đây họ lập nên thôn Dũng Nhuệ và xây dựng chùa Keo Thượng. Căn cứ vào văn bia chùa Keo Thượng, chùa do một vị quan lớn thời Lê - Trịnh đứng ra khởi công xây dựng, đó là Quận Công Hoàng Nhân Dũng. Đến tháng 11/1963 công trình chùa Keo Thượng được khánh thành ở Thái Bình.

Kiến trúc "độc nhất vô nhị" của chùa Keo Thái Bình

chua-keo-thai-binh-1

Trước mặt và hai bên chùa Keo là hồ nước rộng. Ảnh: baophapluat.vn

Hiện nay toàn bộ kiến trúc chùa Keo còn 17 công trình với 128 gian phân bố trên diện tích 2.022 m2. Từ trên mặt con đê Hồng Hà ll chạy qua địa giới xã Duy Nhất, nhìn về phương Bắc, bạn sẽ thấy trước mặt là chùa Keo rộng lớn với nhiều tòa nhà dài nối tiếp nhau soi bóng xuống mặt hồ. Xung quanh hồ là những cây cổ thụ lớn xum xuê, xanh tốt quanh năm làm tăng thêm vẻ cổ kính, thâm quyền của chùa Keo.

chua-keo-thai-binh-2

Chùa Keo được xây theo kiểu “nội công ngoại quốc”. Ảnh: chuakeo

Tổng quan kiến trúc chùa Keo Thái Bình theo kiểu “nội công ngoại quốc” (kiến trúc trong hình chữ Công (工), còn phía ngoài có khung bao quanh như chữ Quốc (國) và “tiền Phật hậu Thánh”. Điểm đặc biệt của chùa Keo chính là được thiết kế theo mô hình 2 chữ Công lồng vào trong chữ Quốc mà ít chùa có được. Nguyên tắc này đã tạo cho chùa Keo sự đăng đối, bề thế mà không hề cứng nhắc. Tất cả các công trình chính như Tam Quan, chùa Phật, đền Thánh, gác chuông... còn gần như nguyên vẹn từ thời Lê Trung Hưng đến nay.

chua-keo-thai-binh-3

Các công trình trong chùa Keo còn gần như nguyên vẹn từ thời Lê Trung Hưng đến nay. Ảnh: redsvn.net

Công trình đầu tiên là tam quan. Thông thường, các ngôi chùa ở Việt Nam chỉ có 1 tam quan nhưng chùa Keo có đến 2 tam quan. Tam quan ngoại là lớp cổng đầu tiên được nâng lên thành một ngôi nhà hoàn chỉnh với ba gian 2 chái. Tam quan nội có 3 gian, như một tòa nhà có cửa, trước sau chỉ có một hàng cột, nhìn phía nào cũng là cửa và hiên. Điều này thể hiện thuyết “sắc sắc không không” (có mà không, không mà có). Điểm nổi bật ở tam quan nội là bộ cánh cửa gian trung quan với bức phù điêu "lưỡng long mẫu tử chầu nguyệt” - một kiệt tác chạm khắc gỗ thế kỷ 17 tiêu biểu cho thời Lê Trung Hưng. Từ tam quan nội, qua một sân chùa rộng ta đến khu chùa Phật gồm chùa ông Hộ, toà thiên hương (ống muống) và điện Phật.

chua-keo-thai-binh-4

Cổng tam quan ngoại với kiến trúc 2 gian 3 chái. Ảnh: redsvn

chua-keo-thai-binh-5

Cổng tam quan nội có 3 gian, như một tòa nhà có cửa. Ảnh: redsvn

chua-keo-thai-binh-6

Cận cảnh bộ cửa chạm rồng ở cửa tam quan nội. Ảnh: truyenhinhdulich

Khu đền Thánh được nối tiếp với khu thờ Phật gồm toà Giá Roi, toà thiên hương, toà phục quốc và thượng điện. Những công trình này nối tiếp với nhau tạo thành một kết cấu kiểu chữ công. Trong đó, tòa Giá Roi là công trình tạo sự khác biệt của chùa Keo vì đây là ngôi chùa duy nhất có công trình này với ý nghĩa, chức năng như một ngôi đình - nơi diễn ra việc phân xử của người dân trong vùng.

Sau cùng của chùa là gác chuông 3 tầng như một bông sen khổng lồ, nguy nga bề thế với kiến trúc độc đáo. Gác chuông cao hơn 11m với bộ khung được kết cấu bởi gần 100 con sơn chồng lên nhau, được gọi là 100 đàn đầu voi liên kết bằng mộng gỗ, nâng đỡ 12 ngói cong thanh thoát. Gác chuông chùa Keo đã được xác lập kỷ lục là gác chuông bằng gỗ cao nhất Việt Nam.

chua-keo-thai-binh-7

Gác chuông chùa Keo cao hơn 11m với bộ khung được kết cấu bởi gần 100 con sơn chồng lên nhau. Ảnh: truyenhinhdulich

chua-keo-thai-binh-8

Họa tiết điêu khắc trên tháp chuông. Ảnh: baomoi.com

Hai dãy hành lang Đông, Tây nối từ chùa ông Hộ đến gác chuông thẳng tắp, dài hun hút hàng chục gian bao bọc cả khu chùa làm thành "bốn mặt tường vây kín đáo" cho một kiến trúc "tiền Phật, hậu Thánh". Điều đặc biệt hơn nữa là toàn bộ ngôi chùa được làm bằng gỗ lim, không sử dụng đinh tán mà chỉ làm bằng mộng gỗ chắc chắn. Hệ thống ghép mộng ở chùa Keo cũng được coi là "độc nhất vô nhị" bởi nó là một một chùm mộng, một chùm các gánh đòn dọc, đòn ngang để gia cố. Mỗi một cụm này là mối liên kết cụm 6. Cả công trình này tạo thành trên 300 khối mối liên kết như vậy nên rất chắc chắn mặc dù không dùng một chiếc đinh nào. Các cột đỡ, vì kèo qua đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân thời Hậu Lê được làm tinh xảo.

chua-keo-thai-binh-9

Bao quanh chùa là hai dãy hành lang chạy dài nối chùa Hộ với nhà tổ. Ảnh: baomoi.com

chua-keo-thai-binh-10

Ngôi chùa được làm toàn bộ bằng gỗ lim chắc chắn. Ảnh: truyenhinhdulich.vn

chua-keo-thai-binh-11

Hệ thống ghép mộng ở chùa Keo cũng được coi là "độc nhất vô nhị" bởi nó là một một chùm mộng, một chùm các gánh đòn dọc, đòn ngang để gia cố. Ảnh: redsvn

chua-keo-thai-binh-12

Hệ thống vì kèo chắc chắn trong chùa. Ảnh: truyenhinhdulich.vn

chua-keo-thai-binh-13

Hoa văn trên khung gỗ của chùa. Ảnh: redsvn.net

Trong các ngôi chùa cổ ở Việt Nam, chùa Keo là một trong những chùa còn đầy đủ tượng pháp nhất. Những pho tượng ở đây thể hiện giá trị nghệ thuật của thế kỷ 17, 18 như các tượng Tuyết Sơn, La Hán, quan thế âm Bồ Tát…. Lớp trên tòa Tam thế có đủ ba vị thể hiện rõ: Phật quá khứ, phật hiện tại và phật vị lai. Ngoài tượng pháp chùa Keo còn có rất nhiều đồ thờ cổ có giá trị: Đôi chân Đèn thời Mạc, nghề gốm thời Lê, thuyền rồng Long Đình, phật Đình, nhang án thời Lê. Tất cả đều có niên đại xấp xỉ 400 năm.

chua-keo-thai-binh-14

Các pho tượng lâu đời ở chùa Keo. Ảnh: redsvn

Với những giá trị lịch sử văn hoá và kiến trúc độc nhất vô nhị nên chùa Keo được xếp hạng là "Di tích quốc gia đặc biệt".

Tham gia Lễ hội chùa Keo náo nhiệt

Hằng năm, chùa Keo diễn ra hai kỳ hội thu hút rất nhiều phật tử đến chiêm bái. Hội mùa xuân vào ngày mùng 4/1 âm lịch (khoảng tháng 2 dương lịch) với các trò chơi hấp dẫn, độc đáo mang tính chất dân gian.

chua-keo-thai-binh-15

Lễ hội truyền thống với rất nhiều trò chơi độc đáo. Ảnh: baophapluat.vn

chua-keo-thai-binh-16

Chùa Keo hút du khách thập phương tới tham gia lễ hội rất đông. Ảnh: luhanhvietnam.com.vn

Hội vào mù thu diễn ra vào các ngày 13/9-15/9 âm lịch (khoảng tháng 10 dương lịch) mang đậm tính chất hội lịch sử, gắn liền với cuộc đời sư Không Lộ. Ngoài việc tế lễ, rước kiệu, hội còn thi bơi trải trên sông và các nghi thức bơi trải cạn chầu Thánh, múa ếch vồ... Lễ hội chùa Keo năm 2017 được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

chua-keo-thai-binh-17

Khai mạc lễ hội chùa Keo. Ảnh: laodong.vn

chua-keo-thai-binh-19

Lễ hội chùa Keo được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ảnh: laodong.vn

Chùa Keo Thái Bình không chỉ là ngôi chùa cổ có kiến trúc độc đáo mà nơi này còn lưu giữ những giá trị về nghệ thuật, thẩm mỹ tiêu biểu của thời Hậu Lê. Đây là một điểm đến đáng để bạn ghé thăm khi đến vùng đất Thái Bình.