4 món độc đáo trong ẩm thực của Tây Nguyên

4 món độc đáo trong ẩm thực của Tây Nguyên

Đắk Lắk Gia Lai - Kon Tum 27.02.2020

Tây Nguyên vốn là mảnh đất cao nguyên kỳ vĩ, nơi lưu giữ những nét văn hóa vùng miền đặc sắc nhất trên cả nước. Và ẩm thực cũng góp phần quan trọng tạo nên điểm nhấn, giúp thu hút du khách đến mảnh đất này.

Được viết bởi giangvx

Rượu cần

Rượu cần được xem là thức uống có mặt trong các lễ hội, ngày tết của đồng bào dân tộc vùng Tây Nguyên. Và uống rượu cần đã trở thành nét văn hóa đặc sắc của vùng đất đại ngàn.

len-tay-nguyen-thi-phai-uong-ruou-can-2-1514366778-763-width660height663

Rượu cần được đựng trong ché bằng sành. Ảnh: eva

Theo truyền thuyết của người Tây Nguyên, rượu cần do Thần Nhím (cách gọi trân trọng của người đồng bào dành cho con vật thiêng liêng: nhím rừng) dạy người dân cách làm. Chính vì vậy, người dân có phong tục trước khi uống rượu cần phải mời Giàng (Trời) và mời Thần Nhím rồi mới đến chủ nhà.

Để làm ra rượu cần ở mỗi địa bàn khu vực Tây Nguyên đều có những công thức làm rượu riêng nhưng đều có nguyên liệu chính là từ gạo, ngô, sắn cho đến bo bo, kê... và rượu luôn được đựng trong ché (hay còn gọi là ghè, có kích thước gần như chiếc chum được làm bằng sành). Nguyên liệu quan trọng nhất của rượu cần chính là men rượu được làm từ lá rừng và rễ rừng. Họ giã nhuyễn lá và rễ cây cho nhuyễn, vo thành viên rồi phơi nắng để sử dụng cả năm.

images1063059_1ruoucan

Rượu cần thường do phụ nữ làm vì cần sự khéo léo, tỉ mỉ. Ảnh: baogialai

Đầu tiên người ta ngâm ngô, khoai... trong vòng 1-2 ngày, sau đó rửa sạch rồi trộn với trấu và đem đi nấu cùng men rượu. Tùy từng dân tộc sẽ có cách ủ rượu khác nhau như gười Xơ - Đăng thường ủ kín trong gùi khoảng 4 ngày để dậy mùi rồi mới cho vào ché, người Ê - đê thì cho thẳng vào ché sau khi trộn. Tuy nhiên, cách ủ rượu đều có điểm chung là phủ dưới đáy ché một lớp trấy rồi đến lớp cơm rượu đã nấu rồi lại đến một lớp trấu nhằm ngăn cho bã rượu không chạy vào cần khi hút.

Một điểm độc đáo nữa của rượu cần đó là không chưng cất bằng nhiệt như thông thường mà đem chôn sâu dưới lòng đất. Người ta sẽ chọn vùng đất khô ráo, chôn rượu khoảng 100. Nhưng với một số loại rượu từ ngô, mỳ lại không được chôn quá lâu sẽ gây chua.

ruoucan_hientran3293.jpg

Rượu cần sẽ được uống thông qua một dụng cụ gọi là cần. Ảnh: @hientran3293

18

Số lượng cần cũng tùy thuộc phong tục từng dân tộc. Ảnh:

Rượu cần khi thưởng thức cũng rất cầu kỳ. Người ta sẽ chuẩn bị cần để hút rượu. Cần làm bằng cây trúc hoặc tre nhỏ dài từ 1,2 - 1,5m, ruột thông, đầu cần khoét 3-4 lỗ nhỏ để rượu thấm ra ngoài mà không mang theo bã bên dưới ché. Số lượng cần cũng tùy thuộc phong tục từng dân tọc ví dụ như người Ê - đê sử dụng một cần, người Ba Na, Hre sử dụng nhiều cần cùng cắm trong một ché... Trước tiên, chủ nhà sẽ nhấp một ngụm trước rồi đến lượt khách. Rượu cần không có vị cay cay như rượu thường mà sẽ êm và hơi ngọt, đem lại cảm giác thư thái, nhẹ nhàng khi uống.

ruoucan_lillyadiva.jpg

Rượu cần được sử dụng không chỉ trong cuộc sống hằng ngày mà còn xuất hiện trong các lễ hội văn hóa của người Tây Nguyên. Ảnh: @lillyadiva

Song hành với vị rượu say nồng là những tiếng cồng chiêng ngân vang giữa cái nắng, cái gió bao la của Tây Nguyên đại ngàn, hay ánh lửa bập bùng trong bóng đêm hoang sơ của núi rừng sẽ khiến cho du khách cảm thấy thích thú.

Cơm lam

Cơm lam cũng là một trong những đặc sản của Tây Nguyên mà du khách không nên bỏ lỡ. Khác với cơm lam Tây Bắc, cơm lam Tây Nguyên có hương vị thơm ngon hơn nhờ các loại lá rừng.

comlam.jpg

Cơm lam cũng là một trong những đặc sản của Tây Nguyên. Ảnh: Zing.vn

Món cơm lam Tây Nguyên cũng sử dụng ống tre, nứa và loại gạo nếp dẻo thơm. Gạo sẽ được ngâm cùng lá thơm từ đêm hôm trước cho nở đều rồi cho vào ống nứa non sao cho gạo các miệng ống một đoạn. Tiếp theo, người ta đổ nước suối mát lạnh vào ống, dùng lá chuối bịt đầu ống lại và bắt đầu nướng trên bếp than hồng rực.

Khi thưởng thức, cơm lam sẽ được chấm với muối vừng hoặc ăn kèm với thịt gà hay thịt lợn rừng nướng đậm đà. Thực khách sẽ cảm nhận rõ nhất mùi nếp thơm lẫn trong hương rừng khi ăn cơm lam, từng hạt cơm chắc và rất dẻo. Hay ngay cả khi ăn không, cơm lam vẫn có vị đậm đà rất riêng.

comlam1.jpg

Cơm lam thường chấm muối vừng hoặc ăn cùng thịt rừng nướng. Ảnh: @phuong_vo_92

Gỏi lá

Gỏi lá với sự kết hợp của 70 loại lá rừng khác nhau đã trở thành món ăn độc đáo của Tây Nguyên. Điểm đặc biệt là món này sẽ gồm một số loại lá chỉ có ở Tây Nguyên như á trâm, ngành ngạnh đỏ, mật gấu, lá bứa, từ đại bi cùng một số loại lá phổ biến khác như chùm ruột, ngũ gia bì, lá sung, lá ổi, lá xoài, đinh lăng, càng cua, tía tô, lá mơ, lá cải...

goila.jpg

Một mâm gỏi lá có thể có tới 70 loại lá khác nhau. Ảnh: Kênh 14.vn

Bên cạnh đó, nước chấm cũng là điểm nhấn không thể thiếu của món ăn này. Chén nước chấm được làm từ gạo nếp cho lên men rồi đem ủ với tôm khô, thịt ba chỉ rồi xay nhuyễn với mẻ, sa tế cùng các gia vị khác. Sau đó, cho hỗn hợp lên bếp đun nóng thành hỗ hợp sền sệt có màu vàng bắt mắt.

618_goi_la_kon_tum_an_mot_lan_la_say

Gỏi lá ăn kèm thịt ba chỉ, tôm, bì lợn và nước chấm màu vàng đặc trưng. Ảnh: vovdulich

Món ăn kèm không thể thiếu đó chính là thịt ba chỉ luộc thái mỏng, tôm, bì lợn luộc đặt giữa mâm gỏi lá liền kề với đĩa muối hột, ớt xanh. Khi thưởng thức, du khách chọn chiếc lá có bản to nhất như lá cải, lá sung để cuộn thành hình chiếc phễu nhỏ rồi cho tiếp các loại lá bản nhỏ khác vào (trung bình mỗi lần cuộn khoảng 10 loại lá). Kế tiếp, bạn cho thêm chút thịt ba chỉ, bì lợn, lạc rang, rưới chút nước chấm và thưởng thức. Vị bùi bùi, chát chát từ các loại lá cây hòa quyện với thịt lợn béo ngậy và nước chấm chua béo tạo nên hương vị tổng hòa ấn tượng.

Món ăn từ ve sầu

Đây có lẽ là món ăn độc đáo chỉ xuất hiện ở Tây Nguyên. Món ăn từ ve sầu thường xuất hiện nhiều vào mùa hè vì đây cũng là thời điểm ve sinh sôi, nảy nở. Ve được sử dụng để làm món ăn sẽ là những con ve đang đang xác, chuyển sang giai đoạn trưởng thành. Thường người ta sẽ chọn ve đực vì thịt thơm và chắc hơn.

4-3-2485-1412226459

Món ăn từ ve sầu ở Tây Nguyên. Ảnh: vnexpress

Ve sẽ được bỏ ruột, chân, cánh rồi cho những hạt đậu phộng đã rang chín vào bụng. Tiếp đó, chiên ve lên, nêm nếm gia vị như ớt, tỏi, hành tím đến khi ve chuyển màu vàng ruộm. Món ăn này có bị béo ngậy của ve kết hợp vị bùi bùi của đậu phộng khiến thực khách nhớ mãi.

Ve bắt về được cắt bỏ cánh, chân và ruột, sau đó nhét những hạt đậu phộng đã rang chín vào bụng. Công đoạn tiếp theo là chiên qua chảo dầu và nêm nếm ít gia vị như mắm, bột ngọt, hành tím, ớt, tỏi đến khi chuyển màu hơi vàng ruộm. Ve chiên giòn vị béo ngậy, cộng với sự bùi bùi của đậu phộng và cay từ ớt khiến ai đã một lần thưởng thức sẽ nhớ mãi.

Đến Tây Nguyên, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng núi rừng đại ngàn hùng vĩ mà còn có cơ hội thưởng thức các món ăn độc đáo mà có lẽ chỉ ở nơi này mới có. Đó cũng là trải nghiệm khiến du khách nhớ mãi về Tây Nguyên.