Mộc mạc làng dệt chiếu Định Yên hơn 100 năm tuổi ở Đồng Tháp

Mộc mạc làng dệt chiếu Định Yên hơn 100 năm tuổi ở Đồng Tháp

Đồng Tháp - An Giang 15.04.2020

Không chỉ có chiếc nón lá, đôi đũa... mà chiếu cũng là một hình ảnh vô cùng quen thuộc có thể bắt gặp trong đời sống người Việt Nam. Người dân làng chiếu Định Yên ở Đồng Tháp vẫn đang lao động từng ngày để lưu giữ làng nghề truyền thống đã trở thành di sản phi vật thể quốc gia.

Được viết bởi giangntm

Làng dệt chiếu Định Yên có từ hơn 100 năm trước

Đồng Tháp không chỉ nổi danh với những cánh đồng cò bay thẳng cánh, với hình ảnh đầm sen ngào ngạt hương thơm mà còn hút du khách bởi nơi đây có “cái nôi” của nghề làm chiếu. Đó là làng chiếu Định Yên thuộc xã Định Yên, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp. Nơi đây cách thành phố Sa Đéc khoảng 30km.

lang-chieu-dinh-yen1.jpg

Hình ảnh các bó lác sắc màu trên những con đường ở làng chiếu Định Yên. Ảnh: queminhngaymoi.vn

Làng chiếu Định Yên nằm bên bờ sông Hậu hiền hòa, được hình thành nên bởi những người dân đồng bằng Bắc Bộ. Họ vốn ở miền Bắc sau đó vào phương Nam sinh sống và mang theo nghề dệt chiếu đi đến nơi đây. Theo người dân địa phương, nghề dệt chiếu xuất hiện ở Định Yên từ những năm 1920. Thời đó, các nguyên liệu để dệt chiếu ở vùng này không đủ nên người ta phải lấy thêm từ thành phố Sa Đéc và các tỉnh lân cận. Thời điểm hưng thịnh và phát triển nhất của làng nghề này là những năm 1980. Các sản phẩm từ làng không chỉ phục vụ trong nước mà còn xuất khẩu sang Campuchia, Thái Lan, các nước Đông Âu... Vì thế có những câu ca dao sau về làng dệt chiếu Định Yên:

 “Định Yên có vựa chiếu to

Lấy chồng xứ Định khỏi lo chiếu nằm” .

Những người dân ở làng Định Yên từ thế hệ này qua thế hệ khác đều làm nghề dệt chiếu, “cha truyền con nối”, vì nghề này trở thành nghề thủ công truyền thống của làng. Năm 2013, làng chiếu Định Yên được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

lang-chieu-dinh-yen2.jpg

Những người dân ở làng Định Yên từ thế hệ này qua thế hệ khác đều làm nghề dệt chiếu. Ảnh: Vnexpress

Nghề làm chiếu mộc mạc chứa đựng tâm huyết ở Định Yên

lang-chieu-dinh-yen6.jpg

3.000 hộ dân sống bằng nghề làm chiếu ở Định Yên. Ảnh: DiMienTay

Hiện có 2/3 gia đình ở đây theo nghề làm chiếu với hơn 3.000 hộ dân, gần 1.000 dạng máy móc khác nhau để phục vụ cho công việc làm chiếu. Định Yên là xã nằm bên dòng sông Hậu, được sông bồi đắp cho rất nhiều cồn cát và bãi bồi, đây là sự thuận lợi để trồng cây bố và cây lác, là nguyên liệu chính người dân Định Yên dùng để làm chiếu. Những sợi lác sau khi thu hoạch sẽ được chọn lựa vô cùng kỹ lưỡng, chỉ lấy những sợi to, trắng và đẹp mắt.

Những sợi lác được lấy chính từ bãi bồi bên sông Hậu, do chính tay người dân chọn lựa vô cùng kỹ càng trước khi dệt. Tiêu chí luôn là những cây lác già, có sợi đều, không quá to và dài tương đương với khổ chiếu cần dệt. Sau khi thu hoạch, sợi lác sẽ được mang đi phơi từ 30 phút cho đến 1 tiếng và nhuộm trong nước vôi với đủ các loại màu sắc khác nhau.

lang-chieu-dinh-yen8.jpg

Thu hoạch lác ven bờ sông Hậu. Ảnh: Inno Tour

Công đoạn nấu phẩm màu cũng được đầu tư vô cùng tỉ mỉ. Người ta phải nấu phẩm và nhuộm từng chùm lác nhỏ. Muốn màu sắc đậm hay nhạt phụ thuộc vào số lần nhúng, muốn màu đậm thì thường phải nhuộm từ 3 lần trở lên.

lang-chieu-dinh-yen9.jpg

Công đoạn nhuộm lác. Ảnh: Thế giới hội nhập

lang-chieu-dinh-yen-18

Công việc tất bật từ sáng đến tối. Ảnh: thamhiemmekong

lang-chieu-dinh-yen11.jpg

Những sợi lác sau khi đã nhuộm xong sẽ được đem khi phơi khô. Ảnh: Du lịch miền Tây

lang-chieu-dinh-yen5.jpg

Sợi lác được phơi trên các con đường ở làng Định Yên. Ảnh: Daily Vietnam Travel

Dệt chiếu là công đoạn đòi hỏi kỹ thuật và trình độ cao nhất. Một chiếc chiếu được dệt hoàn thành phải có hai người kết hợp, người đưa thoi, luồn lác và người kéo thân cửi. Người dệt cũng phải am hiểu để có thể kết hợp được màu sắc khéo léo, để hoạt tiết trên chiếu có sự hài hòa. Các bước trước khi dệt chiếu như se chỉ, hay những bước may viền cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ của người thợ dệt.

lang-chieu-dinh-yen4.jpg

Muốn dệt một chiếc chiếu cần hai người thợ. Ảnh: Báo Thanh Niên

lang-chieu-dinh-yen14.jpg

Dệt chiếu bằng máy - Ảnh: @van.thong.le

Công đoạn làm chiếu phức tạp nên mỗi ngày nếu làm chăm chỉ người thợ dệt chỉ có thể làm được từ 3 đến 4 chiếc. Ngày nay, người dân ở làng Định Yên cũng đang áp dụng nhiều hơn các loại máy móc hiện đại vào việc dệt chiếu, tuy nhiên họ vẫn yêu chuộng việc dệt tay hơn vì dệt thủ công vẫn cho được sản phẩm có độ tinh xảo và chất lượng cao hơn.  

lang-chieu-dinh-yen12.jpg

Áp dụng máy móc cho ra nhiều sản phẩm hơn. Ảnh: @van.thong.le

Tuy vất vả và đầy khó khăn nhưng qua hơn 100 năm, nghề làm chiếu đã trở thành một phần vô cùng quan trọng trong đời sống của người dân nơi đây. Người dân làng Định Yên vẫn luôn cố gắng gìn giữ, bảo tồn và phát huy từ thế hệ này qua thế hệ khác. Những công đoạn làm chiếu vẫn luôn được tỉ mỉ, cần mẫn trong từng đường nét để tạo nên những chiếc chiếu đẹp hoàn hảo, phục vụ cho nhu cầu người dùng.

lang-chieu-dinh-yen13.jpg

Chiếu sau khi dệt được phơi nắng. Ảnh: @van.thong.le

lang-chieu-dinh-yen3.jpg

Những người dân mộc mạc bên thành thẩm là các manh chiếu. Ảnh: Luhanhvietnam

Người dân ở làng chiếu Định Yên dùng lòng yêu nghề để vươn lên phát triển cùng với nhịp sống của xã hội, bởi nghề làm chiếu cần sự cần mẫn và cần lắm lòng yêu nghề. Du khách có thể thấy được hình ảnh của nhiều thế hệ ở làng chiếu Định Yên, từ những cụ già cho đến những em nhỏ cũng biết làm chiếu. Thông thường, đàn ông sẽ phụ trách lựa chọn nguyên liệu, chặt bố, chặt lác và phơi, tước sợi; những người phụ nữ khéo léo hơn thì thường dệt chiếu và nhuộm màu.

Nghề chiếu ở Định Yên không còn chỉ được coi như là một nghề nuôi sống những con người chân chất mà đã trở thành một phần văn hóa không thể thiếu, để họ sinh ra vì nghề và lớn lên vì nghề, tiếp nối từ thế hệ này đến thế hệ khác.

Khung cảnh chợ chiếu nhộn nhịp ở Định Yên

Chiếu Định Yên có rất nhiều mẫu mã và kiểu dáng khác nhau như chiếu động phòng hoa chúc, chiếu hoa văn, chiếu con cờ, chiếu Trà Niên... Loại chiếu bán chạy là chiếu bông nổi và chiếu vảy ốc bởi hai loại này đòi hỏi kĩ năng và kinh nghiệm rất cao, một ngày chỉ có thể làm được một chiếc.

lang-chieu-dinh-yen15.jpg

Chợ chiếu ngày nay. Ảnh: Daily Travel Vietnam

Làng chiếu Định Yên nổi tiếng với một phiên chợ vô cùng tấp nập trước đây hay còn gọi là “chợ ma”. Tên gọi này xuất phát từ việc khu chợ chỉ được hoạt động vào ban đêm, khi đó ghe thuyền của thương lái từ khắp nơi dồn về lấy hàng. Chợ hoạt động vào thời điểm tối đêm là để tránh thu thuế thời đó. Trong khu chợ, những ánh đèn chong hiu hắt, chập chờn nhưng những người mua bán vẫn hoạt động miệt mài.

lang-chieu-dinh-yen16.jpg

Khung cảnh "chợ ma" xưa ở Định Yên. Ảnh: Vov

Ngày nay công việc mua bán diễn ra thuận lợi hơn, người dân làng chiếu Định Yên không còn khó khăn trong việc lấy hàng đêm. Hoạt động mua bán ở làng chiếu vẫn diễn ra tấp nập, sản phẩm chiếu ở làng luôn được nhiều nơi đón nhận nhưng những ký ức về “chợ ma” vẫn luôn tồn tại như là kỷ niệm độc đáo với người dân Định Yên.

Hướng dẫn đi đến làng chiếu Định Yên

Đến du lịch Đồng Tháp bạn có thể dễ dàng để tìm đến xã Định Yên. Thành phố Sa Đéc cách trung tâm TP HCM 35km, du khách hoàn toàn có thể chủ động đi bằng xe máy. Từ Sa Đéc, du khách đi dọc Quốc lộ 80 khoảng 30km đến thị trấn Vấp Lò, rẽ trái về phía sông Hậu 10km là làng chiếu Định Yên.

lang-chieu-dinh-yen-20

Hướng dẫn đường đi từ thành phố Sa Đéc đến làng chiếu Định Yên. Ảnh: Googel maps

Có cơ hội về ghé thăm Đồng Tháp, nhất định bạn nên đến làng chiếu Định Yên một lần. Đó là bức tranh làng quê mộc mạc, là nụ cười đơn sơ của những con người chân chất, đôi tay thoăn thoắt làm việc. Dù nhịp sống có bao nhiêu thăng trầm nhưng công việc dệt chiếu ở làng Định Yên vẫn là tâm huyết bao đời của người dân nơi đây.