Khám phá Văn Miếu Quốc Tử Giám - trường đại học đầu tiên ở Việt Nam

Khám phá Văn Miếu Quốc Tử Giám - trường đại học đầu tiên ở Việt Nam

Hà Nội 31.03.2020

Văn Miếu Quốc Tử Giám là địa điểm thu hút rất đông khách du lịch khi đến Hà Nội. Đây không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là trường Đại học đầu tiên của Việt Nam - nơi đào tạo ra nhiều hiền tài cho đất nước. Vậy nơi đây được hình thành như thế nào và có gì đặc biệt?

Được viết bởi thyltp

Văn Miếu Quốc Tử Giám - trường đại học đầu tiên của Việt Nam

Văn Miếu được xây dựng vào năm 1070 dưới thời vua Lý Thánh Tông dùng để thờ kính Khổng Tử cùng các bậc hiền tài Nho học thời xưa. Đến năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho lập thêm Quốc Tử Giám bên cạnh, đây là trường đại học dành riêng cho con vua và các tầng lớp hiếu học. Đến thời vua Trần Thái Tông, Quốc Tử Giám đã được đổi tên thành Quốc học viện và thu nhận cả con cái của những người dân thường nhưng có sức học tốt. Quốc học viện lúc này là công trình để cổ vũ tinh thần hiếu học toàn dân cũng như tìm kiếm hiền tài cho đất nước.

van-mieu-quoc-tu-giam

Toàn cảnh Văn Miếu thời xưa nhìn từ trên cao. Ảnh: dulich24

Khoa thi đầu tiên diễn ra vào năm 1075 dưới thời vua Lý Nhân Tông và được các đời sau kế thừa, thu hút đông đảo nhân tài dự thi. Qua nhiều thời đại khác nhau, cách tổ chức thi và dạy học ở Văn Miếu Quốc Tử Giám cũng được cải tiến hơn nhiều. Học trò Quốc Tử Giám là những người được thu nhận sau khi đã đỗ kỳ thi Hương và đậu kỳ kiểm tra ở Bộ Lễ. Tại đây, họ sẽ nghe giảng, đọc sách, làm văn, trau dồi kinh sử để chuẩn bị thi Hội, thi Đình. Quốc Tử Giám cũng là nơi dùi mài kinh sử của nhiều học giả có công lớn cho triều đình thời bấy giờ.

Đến đời vua Trần Minh Tông, nhà giáo Chu Văn An được cử làm quan Quốc Tử Giám Tư nghiệp (hiệu trưởng). Đến năm 1370, khi ông mất, vua Trần Nghệ Tông cho thờ nhà giáo Chu Văn An ở trong Văn Miếu, bên cạnh Khổng Tử. Đại Việt Sử Ký toàn thư tôn vinh Chu Văn An là “ông tổ của các nhà nho nước Việt” và ông còn được UNESCO công nhận là "Danh nhân văn hóa thế giới".

van-mieu-quoc-tu-giam-1

Văn Miếu dưới thời Lê sơ. Ảnh: vanmieu.gov.vn

Đến năm 1484, vua Lê Thánh Tông cho dựng 10 bia đá có ghi lại các khoa thi Tiến sĩ từng được tổ chức từ năm 1442 đến năm 1484 cùng họ tên, quê quán của những người đỗ đạt. Đây chính là sự kiện khởi đầu cho lệ dưng bia Tiến sĩ tại Văn Miếu. Đặc biệt, trên tấm bia dựng cho khoa thi năm 1442 - khoa thi đầu tiên được dựng bia - tiến sĩ Thân Nhân Trung đã viết: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh và thịnh, nguyên khí suy thì thế nước kém và suy, vì thế không bậc thánh đế minh vương nào không chăm lo gây dựng nhân tài, đắp bồi nguyên khí". Đây được coi là tuyên ngôn giáo dục của các triều đại phong kiến Việt Nam.

van-mieu-quoc-tu-giam-2

Văn Miếu Quốc Tử Giám thời Lê Trung hưng. Ảnh: vanmieu.gov.vn

Dưới thời Lê Trung hưng, Văn Miếu Quốc Tử Giám được nhà nước quan tâm, cho tu bổ nhiều lần. Thời nhà Nguyễn, Văn Miếu được gọi là Văn Miếu trấn Bắc thành, sau đổi thành Văn Miếu Hà Nội. Giai đoạn từ năm 1888 - 1945, khi người Pháp nắm quyền cai trị Hà Nội, Văn Miếu - Quốc Tử Giám từng bị biến thành trường bắn, trại lính hay khu cách ly cho những người bị mắc dịch tả ở Hà Nội. Từ sau năm 1945 trở đi, Văn Miếu Quốc Tử Giám chỉ còn là nơi thờ tự.

van-mieu-quoc-tu-giam-3

Từ sau năm 1945 trở đi, Văn Miếu Quốc Tử Giám chỉ còn là nơi thờ tự. Ảnh: Truecolors.edu.vn

Kiến trúc độc đáo của Văn Miếu Quốc Tử Giám

Di tích Văn Miếu Quốc Tử Giám nằm trong khuôn viên rộng 54.331m2 với nhiều công trình kiến trúc lớn nhỏ khác nhau nằm hài hòa trong khuôn viên. Quần thể kiến trúc Văn Miếu Quốc Tử Giám có bố cục đăng đối từng khu, từng lớp theo trục Bắc Nam. Lối kiến trúc này mô phỏng tổng thể quy hoạch khu Văn miếu thờ Khổng Tử bên Trung Quốc. Tuy nhiên, lối kiến trúc tại đây đơn giản hơn và vẫn tuân theo nét nghệ thuật văn hóa dân tộc. Quần thể di tích này được chia thành khu ngoại tự và nội tự. Trong đó, khu nội tự lại được chia thành 5 khu.

van-mieu-quoc-tu-giam-4

Sơ đồ về các khu trong Văn Miếu Quốc Tử Giám. Ảnh: dulich24

Khu ngoại tự

Khu ngoại tự gồm có Hồ Văn và vườn Giám. Hồ Văn nằm ở phía trước Văn Miếu Quốc Tử Giám và được ngăn cách bởi phố Quốc Tử Giám. Hồ có diện tích khoảng 12.000m2, giữa hồ là gò Kim Châu, trên gò dựng Phán Thủy Đường là nơi tổ chức các buổi bình thơ văn của nho sĩ trong kinh thành xưa kia. Ngày nay nhà Phán Thủy không còn.

van-mieu-quoc-tu-giam-5

 Hồ Văn nằm ở phía bên kia đường của Văn Miếu. Ảnh: vanmieu.gov.vn

Vườn Giám chạy dọc bờ tường bên phía Tây của khu nội tự. Nơi này có vườn cây lâu năm, luôn xanh tốt bao bọc.

van-mieu-quoc-tu-giam-6

Vườn giám xanh mát. Ảnh: vanmieu.gov.vn

Khu nội tự

van-mieu-quoc-tu-giam-7

Cổng Văn Miếu Quốc Tử Giám. Ảnh: truetech

Khu vực thứ nhất

Bắt đầu từ cổng chính Văn Miếu môn đến Đại Trung môn. Đại Trung Môn xây theo kiến trúc 3 gian với nền gạch cao, mái lợp ngói, ở giữa có tấm biển nhỏ đề ba chữ "Đại Trung Môn". Hai bên trái và phải của Đại Trung môn gồm 2 cửa nhỏ là cửa Thành Đức nằm ở bên trái và cửa Đạt Tài nằm ở bên phải. Hai cửa này được đặt tên với ý nghĩa mong muốn nước Việt có nhiều người vừa có đức vừa có tài. 

van-mieu-quoc-tu-giam-8

Đại Trung Môn (Ảnh: goldencyclohotel.com)

Khu vực thứ hai

Khu vực này tính từ Đại Trung Môn đến Khuê Văn Các. Đây là công trình kiến trúc bằng gỗ lấy hình ảnh ngôi sao Khuê tỏa sáng được xây vào năm 1805 biểu trưng cho văn chương và giáo dục Việt Nam. Để thể hiện rõ hình ảnh ngôi sao Khuê soi chiếu rực rỡ, cả 4 mặt Khuê Văn Các đều được tạo hình với 4 cửa sổ tròn cùng những con tiện tỏa ra tứ phía như ánh sao rực rỡ.

van-mieu-quoc-tu-giam-9

Khuê Văn Các (Ảnh: @aano00)

Khu vực thứ ba

Khu vực này gồm giếng Thiên Quang và khu bia tiến sĩ. Thiên Quang nghĩa là ánh sáng bầu trời. Sở dĩ giếng có tên như vậy vì muốn nói con người thu nhận được tinh túy của vũ trụ, soi sáng tri thức, nâng cao phẩm chất. Theo quan niệm xưa, giếng có hình vuông tượng trưng cho đất, còn cửa tròn của gác Khuê tượng trưng cho trời. Như vậy, tinh hoa đất trời đều được tập trung ở chốn văn hóa giáo dục này. Giếng nước Thiên Quang lớn tạo một không gian hài hòa giữa thủy và mộc cho tổng thể di tích Văn Miếu Quốc Tử Giám.

van-mieu-quoc-tu-giam-10

Hồ Thiền Quang có hình vuông. Ảnh: @hmt_cyrus

Hai bên hồ là khu nhà bia tiến sĩ với 2 hàng bia, mỗi hàng gồm 41 bia ghi danh những sĩ tử đỗ đạt. Bia đá được đặt trên lưng con rùa bằng đá xanh. Những tấm bia này là hiện vật có giá trị và cũng là minh chứng cho nền hiếu học của người Việt qua 82 khoa thi cử.

van-mieu-quoc-tu-giam-11

Khu vực bia tiến sĩ (Ảnh: @_pech_marie)

Khu vực thứ tư

Sau khi rời khỏi khu thứ ba, bạn sẽ băng qua cửa Đại Thành để đến khu vực chính của quần thể di tích tên là đại Bái Đường. Sau khu vực này là tòa Thượng Điện kín đáo để thờ những vị Tổ Đạo Nho: Gian giữa thờ Khổng Tử, hai bên thờ Tứ Phối (Nhan Tử, Tăng Tử, Tử Tư, Mạnh Tử). Đây là khu vực thờ phụng nên khi tham quan bạn phải tuyệt đối giữ im lặng.

van-mieu-quoc-tu-giam-12

Cửa Đại Thành. Ảnh: vanmieu.gov.vn

van-mieu-quoc-tu-giam-13

Đại Bái Đường. Ảnh: travelpass

Khu vực thứ năm

Khu nhà Thái Học dưới thời Nguyễn đã bị đổi làm nhà Khải thánh là nơi thờ phụ thân và phụ mẫu của Khổng Tử. Khu nhà này đã bị phá hủy trong thời kỳ Pháp thuộc. Đến năm 1999, khu nhà này đã được xây lại. Trong khu thứ năm còn có nhà Tiền Đường - Hậu Đường là nơi thờ ba vị vua Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lê Thánh Tông và tư nghiệp Quốc Tử Giám Chu Văn An.

van-mieu-quoc-tu-giam-14

Cổng Thái học (Ảnh: vanmieu.gov.vn)

van-mieu-quoc-tu-giam-15

Nhà Tiền Đường trong khu Thái học. Ảnh: truetech

van-mieu-quoc-tu-giam-16

Đền Khải Thánh. Ảnh: toandungmedia

van-mieu-quoc-tu-giam-17

Lầu trống (Ảnh: @tamreezi)

Văn Miếu Quốc Tử Giám như một minh chứng cho truyền thống hiếu học của người Việt Nam. Ngày nay, đây là nơi các sĩ tử đến để cầu đỗ đạt cũng như tiếp thêm sự tự tin trước khi bước vào thi cử. Ngoài ra, khu quần thể di tích này còn là nơi tổ chức hội thơ, khen tặng những học sinh có thành tích xuất sắc của Hà Nội.

Những điều cần lưu ý khi tham quan Văn Miếu Quốc Tử Giám

Hướng dẫn di chuyển

+ Địa chỉ khu di tích: 58 Quốc Tử Giám, Đống Đa, Hà Nội

Văn Miếu nằm ngay giữa 4 phố chính gồm Nguyễn Thái Học, Tôn Đức Thắng, Văn Miếu và Quốc Tử Giám. Phương tiện thuận tiện nhất để tham quan Văn Miếu là xe bus. Bạn có thể bắt các chuyến: 02, 23, 32, 38, 41 với điểm dừng ngay gần Văn Miếu.

van-mieu-quoc-tu-giam-19

Khu vực Vườn Giám (Ảnh: dulich.petrotimes.vn)

Giá vé vào cửa 

Giá vé áp dụng chung cho khách tham quan trong và ngoài nước là 30.000đ/người lớn và 15.000đ/vé cho học sinh, sinh viên, người già, người khuyết tật. Miễn phí vé cho trẻ em dưới 15 tuổi.

Hà Nội dù hiện đại, nhộn nhịp từng ngày nhưng vẫn luôn lưu giữ những giá trị văn hóa đi cùng lịch sử. Có dịp ghé đến thủ đô Việt Nam, du khách nhất định nên tới thăm Văn Miếu Quốc Tử Giám để phần nào hiểu hơn về nền giáo dục từ xa xưa của dải đất hình chữ S.