Độc đáo dấu tích về làng nghề làm tranh từng nức tiếng một thời ở Hà Nội

Độc đáo dấu tích về làng nghề làm tranh từng nức tiếng một thời ở Hà Nội

Hà Nội 08.04.2020

Trải qua những thăng trầm lịch sử, Hà Nội 36 phố phường ngày nay đã có nhiều thay đổi. Thế nhưng, dù cuộc sống có hiện đại đến đâu thì những dấu tích và kí ức về một Hà Nội cổ vẫn còn được giữ nguyên vẹn. Trong hành trình khám phá Hà Nội xưa lần này, hãy cũng Nem-nv.net hoài niệm về làng Tự tháp – một ngôi làng làm tranh nổi tiếng một thời ở phố cổ nhé.

Được viết bởi giangvx

1. Làng Tự Tháp - làng nghề làm tranh nổi tiếng một thời ở Hà Nội

Thời xưa, Hàng Trống là con phố có đoạn giáp phố Hàng Gai là đất thôn Cổ Vũ, đoạn giữa phố là thôn Khánh Thụy Hữu và đoạn cuối là làng Tự Tháp. Tất cả đều thuộc tổng Tiền Trúc (sau đổi thành tổng Thuận Mỹ) huyện Thọ Xương. Thời nhà Lý, nhà Trần, nơi đây lại thuộc phường Tàng Kiếm. Tuy nhiên, đến nay làng Tự Tháp đã thuộc phường Hàng Trống, Hoàn Kiếm, Hà Nội. Vào thế kỉ 17, 18, bên cạnh làng nghề làm tranh Đông Hồ thì làng Tự Tháp cũng được xếp vào một trong hai ngôi làng làm tranh nổi tiếng nhất nhì phía Bắc.

làng tự tháp.baomoi.jpg

Ảnh: Báo mới

Điểm khác biệt ở làng tranh Tự Tháp là người làm nghề của làng không tạo ra toàn bộ bức tranh mà họ sẽ đặt mẫu với các nghệ nhân ở làng khác, sau đó sẽ chọn các mẫu ưng nhất thuê thợ khắc. Để làm cách bức tranh đẹp thì điểm quyết định là cách chọn màu tô của người làm nghề, đây là được coi là bí quyết giữ nghề của ngôi làng. Thời xưa, tranh làng Tự Tháp thường được bán ở đầu phố Hàng Trống nên những người mua tranh lại quen với tên gọi tranh Hàng Trống hơn là tranh làng Tự Tháp.

Tranh dân gian Hàng Trống nổi tiếng đến nỗi mà tiến sĩ Hoàng Sỹ Khải (đỗ tiến sĩ năm 1544) đưa vào bài thơ “Tứ khúc thời vịnh” của mình. Trong bài thơ, tiến sĩ đã nói về tục dán tranh Hàng Trống trước của nhà cùng với việc yểm bùa trừ ma.

Đình nam hương.Thai-vivu.jpg

Đình nam hương. Ảnh: ivivu

Loại tranh chủ yếu ở làng Tự Tháp gồm tranh thờ, tranh trang trí và tranh tết. Tuy nhiên, hai loại tranh thờ và tranh trang trí được bán quanh năm, còn tranh tết thì chỉ được bán vào tết Nguyên Đán. Khác với dòng tranh dân gian Đông Hồ thường vẽ là về cuộc sống đời giản dị cùng với ước mơ về cuộc sống sung túc thì tranh hàng Trống lại mang vẻ đẹp uy nghi tráng lệ như: Bạch hổ thần tướng, Ngũ hổ thần tướng, Hai Bà Trưng cưỡi voi, Trần Hưng Đạo phá tan quân Mông – Nguyên, tranh sự tích thì có tranh Tống Trân Cúc Hoa, Kiều. Ngoài ra còn có tranh khổ lớn như: Lý ngư vọng nguyệt, Chim công múa, các màu sắc của bức tranh được kết hợp khá hài hòa thanh lịch.

2. Dấu tích xưa của làng nghề Tự Tháp còn sót lại ở Hàng Trống

Năm 1892, Thống sứ Bắc Kỳ Lanessan đã xây dựng phòng Thương mại Pháp ở chính vị trí nền đình Tự Tháp tự phục vụ cho hoạt động xuất nhập khẩu của chính quyền cai trị. Lúc đó, vị trí của phòng Thương mại này lại nằm ngay gần Ngân hàng Đông Dương.

đình nam hương.henners501.jpg

Ảnh: @henners501

Năm 1920, phòng Thương mại Pháp di chuyển đến địa điểm khác thì vị trí này trở thành trường Cao đẳng Thương mại Đông Dương. Đây là ngôi trường từng đào tạo ra các thế hệ sinh viên xuất sắc như Trường Chinh (1907-1988), một người từng giữ chức vụ: Chủ tịch Quốc hội và Tổng Bí thư Đảng Cộng Sản Việt Nam. Tuy nhiên, sau này trường Cao đảng Thương mại Đông Dương trở thành khách sạn Phú Gia và Hàng Trống không còn là phố Tây nữa do một số người Pháp làm ăn thua lỗ nên đã phải bán nhà.

truong.jpg

Hình ảnh sinh viên trường cao đẳng mỹ thuật Đông Dương thời xưa. Ảnh: Vietnam art

đình đông hương. Flickr.jpg

Ảnh: Flickr

Làng Tự Tháp – Hàng Trống đến nay vẫn còn giữ hai ngôi ngôi đền là đền Đông Hương và đền Nam Hương. Ngày trước, mặt đình làng Tự Tháp lúc chưa bị chuyển về vị trí hiện tại thì quay về hướng Nam. Có cây muỗm nằm bên tay trái gần cổng đình.

Hiện nay, đền Đông Hương còn gọi là đền hàng Trống tọa lạc tại số 82 Hàng Trống. Đền thờ một cô gái làm đào nương theo tương truyền là có tài sắc vẹn toàn và sở hữu giọng hát tuyệt diệu nhất. Chính bởi tài sắc của cô nên quan lại triều đình đã bắt cô về đem nộp vào phủ Chúa Trịnh làm con hát. Vì chúa Trịnh quá mê giọng hát của cô nên vương phi đã nổi cơn ghen và đã giết chết cô gái.

Ngôi đền chật hẹp chỗ Hàng Trống ngày nay được nằm trên nấm mộ của người con gái bạc mệnh này. Còn một số người cho rằng cô là một đào nương có công dụ quân xâm lược nhà Minh chui vào bao tải tránh muỗi, sau đó ném tất cả xuống sông. Vì vậy, vua Lê Thái Tổ đã cho xây dựng đền thờ để ghi công cùng với bức hoành phi treo trên của với bốn chữ “Ví như em gái trời” như là cách để ca ngợi công lao của cô.

đinh nam hương.vivu-vivilavita.jpg

Ảnh: vivu-vivilavita

Đình Nam Hương là ngôi đình được xây dựng vào thời Lê Trung Hưng và di chuyển vào thời Pháp thuộc. Đến nay, ngôi đình nằm tại số 75 phố Hàng Trống, phường Hàng Trống, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Ngôi đình thờ 5 vị thành hoàng là Long Đỗ, Cao Sơn, Linh Lang, A Duy công chúa nhà Lý và Bảo Xương đai vương nhà Nguyễn. Đây đều là những nhân vật lịch sử có công với ngôi làng Tự Tháp và đất nước. Năm 1995, đình Nam Hương được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa quốc gia.

Quả thực, dù làng nghề làm tranh dân gian nổi tiếng Tự Tháp không còn nữa nhưng những dấu tích của ngôi làng vẫn được lưu giữ qua hai ngôi đình cổ tọa lại tại con phố Hàng Trống. Hy vọng bài viết của Nem-vn.net sẽ giúp hành trình khám phá dấu tích của làng Tự Tháp của bạn trở nên ý nghĩa hơn.