Độc đáo phong tục thờ Thành Hoàng làng của người dân Việt Nam

Độc đáo phong tục thờ Thành Hoàng làng của người dân Việt Nam

Hà Nội Bắc Ninh 29.05.2020

Phong tục thờ Thành Hoàng làng của người Việt xưa nay vẫn là tín ngưỡng độc đáo. Phong tục này thường được thực hiện ở các vùng quê với các lễ hội gồm nhiều hoạt đông thú vị nhằm tưởng nhớ vị Thành Hoàng có công.

Được viết bởi giangvx

Tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng là gì?

Thành Hoàng là một từ Hán Việt: “Thành Hoàng có nghĩa là thành hào, hào có nước gọi là trì, không có nước gọi là hoàng. Đắp đất làm “thành”, đào hào làm “hoàng”.

Thờ Thành Hoàng làng là một tín ngưỡng phổ biến ở làng xã của người Việt. Đại Việt sử ký toàn thư (1968), tập 4, bản dịch Viện Sử học, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, trang 86, 97 ghi: “Người Việt phổ biến nhất, nổi bật nhất là thờ thần ở làng, không làng nào là không có đình, đền, miếu thờ thần”. Bởi thế, “thần Thành Hoàng là biểu tượng thiêng liêng nhất của cả làng, ở mỗi làng, khắp các làng xưa kia”. Thờ Thành Hoàng là sự kết hợp của tín ngưỡng sùng bái con người và tín ngưỡng sùng bái thần linh.

thanh-hoang-lang

Thờ Thành Hoàng là sự kết hợp của tín ngưỡng sùng bái con người và tín ngưỡng sùng bái thần linh. Ảnh: Hành trình tâm linh

Khởi nguồn của tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng

Theo sử sách ghi chép lại, thờ Thành Hoàng làng có nguồn gốc từ Trung Quốc trong tục lệ thờ vị thần bảo hộ cho một thành trì, một phủ, một châu hay một huyện. Lúc bấy giờ, xã hội Trung Quốc được phân chia thành hai cấp: Vương và Hầu; vua là Vương cai quản chư Hầu, mỗi chư Hầu như là một vương quốc nhỏ có một tòa thành và một số ấp nông thôn vây quanh. Thành Hoàng là để bảo vệ thành, Thổ địa là để bảo vệ ấp. Việc thờ Thành Hoàng làng mang đến sự an yên về mặt tinh thần cho người dân thờ cúng. Đồng thời đây cũng là phong tục nhằm tưởng nhớ đến những người có công hay chết thiêng trong quá khứ.

thanh-hoang-lang-1

Bên trong di tích đình làng Phú Điền - nơi tôn thờ Bà Triệu là Thành Hoàng làng. Ảnh: Di sản văn hóa

Tuy nguồn gốc từ Trung Quốc thế nhưng do đền, phủ ở Việt Nam có tính lịch sử khác nên cách thờ và tổ chức lễ hội cũng biến đổi cho phù hợp.

thanh-hoang-lang-2

Dù có nguồn gốc từ Trung Quốc thế nhưng do đền, phủ ở Việt Nam có tính lịch sử khác nên cách thờ và tổ chức lễ hội cũng biến đổi cho phù hợp. Ảnh: baotuyenquang.vn

Thành Hoàng làng là những ai?

Thành Hoàng của các làng Việt cổ không phải lúc nào cũng thờ vị thần bảo vệ thành hào của làng mà chủ yếu thờ những người có công với dân với nước, người lập ra làng, người truyền dạy một nghề nào đó cho dân làng, hoặc là một ông quan tốt.

Vị Thành Hoàng làng người dân Việt thờ cúng có thể là các vị thần cai quản về thời tiết như thần Sông, thần Núi, thần Sấm, thần Sét, thần Mây, thần Mưa. Thông thường, tục thờ vị thần sẽ được quy vào từng vùng như người dân sống ở những vùng sông nước thì thờ thần Sông (hay còn gọi là Thủy thần); sống ở trên núi thờ thần Núi (Sơn thần).

Một số ngôi làng còn thờ các vị thần có công với việc dựng nước và giữ nước như các vị: Bà Trưng, Bà Triệu, Lê Hoàn, Dương Đình Nghệ, Lê Văn Thịnh, Tô Hiến Thành, Lý Thường Kiệt, Trần Nhật Duật,...

thanh-hoang-lang-3

Một số ngôi làng thờ các vị thần có công với việc dựng nước và giữ nước. Trong ảnh là đền thờ 2 Bà Trưng (Trưng Trắc và Trưng Nhị). Ảnh: tienamphu.com

Có vài làng thờ vị có công truyền dạy cho dân làng một nghề thủ công nào đó, như vị tổ nghề gốm Bát Tràng là Hứa Vĩnh Kiều, vị tổ nghề đúc đồng ở Đại Bái là Nguyễn Công Truyền, ở Quảng Bố là Nguyễn Công Nghệ,..

Số ít nơi thờ Thành Hoàng làng là những quan lại phương Bắc như: Triệu Đà, Sĩ Nhiếp, Cao Biền, Đào Hoàng,…

thanh-hoang-lang-4

Một số nơi đền thờ Thành Hoàng là vua, quan. Trong ảnh là đền thờ vua Lý Chiêu Hoàng. Ảnh: kienthuc.vn

Hoạt động thờ Thành Hoàng làng

Thông thường việc thờ cúng thành hoàng làng được diễn ra thường xuyên thông qua việc thắp hương và thắp đèn. Bên cạnh đó, vào những ngày mùng 1 và 15 hằng tháng âm lịch, hay ngày tiết nạp của 4 mùa, các ngày lễ trong năm hay cưới hỏi, ma chay, nhà có việc lớn... người dân đều đến cúng lễ Thành Hoàng làng. Đặc biệt, vào ngày mất và sinh của Thành Hoàng làng người dân tổ chức lễ tế lớn.

thanh-hoang-lang-5

Thông thường việc thờ cúng thành hoàng làng được diễn ra thường xuyên thông qua việc thắp hương và thắp đèn. Ảnh: hanhtrinhtamlinh

Lễ tế Thành Hoàng sẽ có phần lễ là đọc văn tế nhắc đến công trạng của vị thần được thờ cúng và sắc phong của vị Thành Hoàng. Trước đây văn tế được viết bằng chữ Hán nhưng hiện nay đều được viết bằng chữ quốc ngữ. Sau phần lễ là phần hội với các trò chơi dân gian như chơi đu, đánh vật, chọi gà; thi nấu ăn hay trò chơi mô tả lại chiến tích của vị thần... Ngoài ra, xưa kia một số nơi còn có tục đốt pháo để cầu may, cầu phúc, an lành. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, trong mùa lễ hội chính quyền đã ngừng việc đốt pháo, và thay vào đó là nghi thức rước pháo hàng năm.

thanh-hoang-lang-6
Đọc văn tế trong lễ tế Thành Hoàng làng. Ảnh: thonhoangxa.blogspot

thanh-hoang-lang-7

Lễ rước kiệu. Ảnh: ngotoc

thanh-hoang-lang-8

Lễ rước pháo hoành tráng. Ảnh: vnexpress

Có nhiều lễ hội gắn với tín ngưỡng thờ cúng Thành Hoàng làng và tiêu biểu là lễ hội làng Đồng Kỵ, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Lễ hội này được tổ chức nhằm tưởng nhớ công đức Thượng đẳng Thành Hoàng là danh tướng Thiên Cương thời vua Hùng. Ngoài ra còn có hội làng Diềm ở làng Viêm Xá, xã Hoà Long, thành phố Bắc Ninh nhằm tưởng nhớ công ơn khai sinh ra làn điệu quan họ Bắc Ninh của Vua Bà là con gái vua Hùng. Hay còn có lễ hội làng Lê ở làng La, phường Dương Nội, Hà Nội. Hội này để nhớ đến Thành hoàng Đương Cảnh Công và hai người vợ của ông là Tuyên Nương và Trinh Nương. 

thanh-hoang-lang-9

Lễ hội làng Đồng Kỵ ở Bắc Ninh. Ảnh: saigontour.vn

thanh-hoang-lang-20

Lễ hội làng Diềm, tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: Vnexpress

thanh-hoang-lang-11

Lễ hội làng Lê ở làng La ở Hà Nội. Ảnh: laodongthudo

Việc duy trì phong tục thờ Thành Hoàng làng góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống Việt Nam. Tín ngưỡng này gắn liền với hội làng, hội xuân đầu năm nên góp phần vào việc duy trì giá trị văn hóa tinh thần trong đời sống người dân.