Tò he - trò chơi dân gian độc đáo ở Việt Nam

Tò he - trò chơi dân gian độc đáo ở Việt Nam

Hà Nội 05.06.2020

Tò he là một trong những trò chơi dân gian Việt Nam hiện hữu từ bao đời và tồn tại cho đến ngày nay. Không còn chỉ là một món đồ chơi đơn thuần, nhiều màu sắc, tò he đã và đang trở thành một nét văn hóa dân gian của dải đất hình chữ S. Cùng Nem-vn.net tìm hiểu tò he xem có những nét thú vị nào nhé!

Được viết bởi giangntm

1. Nguồn gốc của tò he Việt Nam

Tò he là một món đồ chơi quen thuộc của trẻ em Việt Nam qua nhiều thế hệ. Cái tên "tò he" chỉ mới được xuất hiện trong nhiều năm trở lại đây và xưa kia người ta thường gọi là “con giống bột” hay cái tên dân dã hơn là “đồ chơi chim cò” vì nó có hình dạng chủ yếu là các con vật. Sau này, tên gọi tò he xuất hiện là vì các nghệ nhân đã nặn thêm hình chiếc kèn ở phía trước để thu hút du khách, tiếng kèn kêu tò te được gọi chệch đi và trở thành tò he.

69891487_3028268920579405_6121106266556934223_n.jpg

Xưa kia người ta thường gọi là “con giống bột” hay “đồ chơi chim cò” - Ảnh: @thao_jiji

Tò he là một nét văn hóa đặc trưng riêng của văn hóa vùng Bắc Bộ Việt Nam. Ở miền Nam cũng có xuất hiện nghề nặn tò he nhưng hầu hết là do các nghệ nhân miền Bắc di cư vào lập nghiệp. Nhiều nơi ở miền Bắc của Việt Nam còn gọi tò he là “con bánh” bởi nghệ nhân thường nặn tò he hình mâm cỗ để đi chùa dâng cúng. Sản phẩm này có màu sắc tương đối giống đồ thực và có pha thêm chút đường nên có thể ăn được.

to he viet nam.jpg

Nặn tò he thành hình mâm cỗ - Nguồn: eva.vn

Khó mà tìm ra được ai là ông tổ của làng nghề tò he, chỉ biết được rằng với người nặn tò he có một nguyên tắc đặc biệt là chỉ truyền lại cho con trai và con dâu. Dù cuộc sống có nhiều sự thay đổi với nhiều trò chơi hiện đại ra đời nhưng tò he Việt Nam vẫn đang tồn tại, tiếp tục trở thành đồ chơi dân gian gắn bó với nhiều thế hệ và đây còn là sản phẩm có ý nghĩa về văn hóa.

to-he-viet-nam4.jpg

Nguồn: Tạp chí Kiểm sát

2. Nét độc đáo của tò he Việt Nam

Không giống với những sản phẩm đồ chơi khác là được làm sẵn, sự độc đáo của tò he Việt Nam thể hiện ở đặc điểm là nghệ nhân làm tò he làm ngay tại chỗ theo yêu cầu của khách hàng. Các nghệ nhân thường rong đuổi khắp nơi, tại các phiên chợ, khu phố cổ để nặn và bán tò he. Những người nặn tò he có đồ nghề khá đơn giản, chỉ với một con dao nhỏ, bột nặn, vài que tre, sáp ong và không thể thiếu một chiếc thùng xốp để cắm tò he trưng bày.

to-he-viet-nam1.jpg

Các nghệ nhân tò he rong đuổi khắp nơi - Nguồn: Blog Traveloka

Bước quan trọng nhất khi làm tò he đó chính là tạo bột, nguyên liệu chính làm nên đồ chơi độc đáo này. Bột nặn tò he là bột gạo tẻ trộn với bột gạo nếp, phải chuẩn tỉ lệ để bột không dính tay, điều này đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ của nghệ nhân. Nếu làm bột không tốt thì tò he thiếu độ kết dính và có thể bị rơi khỏi que sau khi đã hoàn thành.

to-he-viet-nam5.jpg

Nặn bột chính là bước quan trọng nhất khi làm tò he- Nguồn: Blog Traveloka

Sau bước làm bột, người nặn tò he nắm lại thành từng miếng bột có màu riêng, trong đó có bốn màu cơ bản là màu vàng, đỏ, đen, xanh. Trước đây người ta thường sử dụng màu sắc có nguồn gốc từ thiên nhiên để đảm bảo an toàn khi ăn. Tuy nhiên, hiện giờ tò he chỉ dùng làm đồ chơi nên nghệ nhân dùng màu thực phẩm công nghiệp để tiện ích hơn và có nhiều lựa chọn màu sắc hơn.

to-he-viet-nam7.jpg

Nguồn: Làng nghề nặn tò he Xuân La

Tò he trung bình sẽ giữ được từ 10 - 30 ngày, mức giá bán ra cũng vô cùng rẻ chỉ 18.000 - 25.000 đồng/sản phẩm nhưng những người nghệ nhân vẫn tiếp tục rong đuổi khắp đường phố để quảng bá đến thứ đồ chơi dân gian độc đáo. Bạn có thể dễ dàng gặp các hàng nặn và bán tò he ở trên bờ Hồ Gươm, Hà Nội.

Tò he gần gũi với đời sống của người Việt, không chỉ là đồ chơi dân gian của dân tộc mà còn được xem như là những tác phẩm nghệ thuật. Phải là người có tính nhẫn nại, kiên trì và có lòng yêu nghề biết bao nhiêu mới có thể nặn được những chiếc tò he có hồn.

Ngày nay nghề làm tò he vẫn tiếp tục tồn tại, tuy nhiên vẫn phải đồng hành với thị hiếu của người dùng. Không chỉ là tạo hình đơn giản những con vật như xưa mà nghệ nhân còn phải làm phong phú hơn theo yêu cầu của khách hàng, đặc biệt là trẻ nhỏ với hình mẫu là những bộ phim hoạt hình hay bông hoa... Với đôi tay thoăn thoắt của người nghệ nhân, chỉ sau vài phút là đã có thể tạo ra tò he với đủ hình thù độc đáo, bắt mắt.

to-he-viet-nam6.jpg

Hình nặn tò he theo phim hoạt hình - Nguồn: Lữ hành Việt Nam

3. Khám phá làng tò he Việt Nam nổi tiếng

Nghề nặn tò he Việt Nam có khoảng trên dưới 300 tuổi và Xuân La là làng nghề độc nhất tại Việt Nam đang duy trì “lửa nghề” tò he. Làng Xuân La thuộc xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, cách trung tâm Hà Nội khoảng 30km.

to-he-viet-nam9.jpg

Tạo những sản phẩm tò he độc đáo - Nguồn: Tổ chức sự kiện

Hơn ba phần tư người làng Xuân La biết nặn tò he, từ những em bé nhỏ cho đến những ông cụ râu tóc bạc phơ. Nem-vn.net được biết người làng Xuân La có đôi bàn tay khéo léo, sự tỉ mẩn nên có thể tạo hình được nhiều sản phẩm tò he đẹp, từ đó duy trì truyền thống đến bao đời.

to-he-viet-nam10.jpg

Nguồn: Nhịp sống Hà Nội

Các nghệ nhân ở làng nghề Xuân La ngày nay vẫn đang cố gắng truyền nghề, đưa tò he không chỉ phát triển khắp Việt Nam mà còn nổi tiếng với du khách nước ngoài. Người làng Xuân La đã đi rất nhiều nơi trên dải đất hình chữ S để truyền nghề nặn tò he, đặc biệt cho lớp trẻ ngày nay để không làm mai một đi nét văn hóa Việt.

to-he-viet-nam8.jpg

Không dễ để nặn được một sản phẩm tò he có hồn - Nguồn: Vietnammoi.vn

Hiện nay trên thị trường không thiếu những món đồ chơi hiện đại, hấp dẫn nhưng nhiều người vẫn thích và đam mê với tò he. Người ta thích tò he bởi sự mộc mạc, giản dị và tính dân gian. Cầm tò he trên tay, người ta  cảm thấy hấp dẫn không chỉ bởi vẻ ngoài bắt mắt mà khi đưa lên mũi ngửi sẽ cảm thấy được phảng phất hương vị đồng quê Việt.

Nem-vn.net hy vọng rằng bài viết này sẽ giúp bạn hiểu hơn về trò chơi dân gian tò he, có thêm tình cảm với món đồ chơi mang theo hồn của làng quê Việt.