Ngọ Môn - biểu tượng lịch sử của Kinh thành Huế

Ngọ Môn - biểu tượng lịch sử của Kinh thành Huế

Thừa Thiên Huế 19.06.2020

Được xem là biểu tượng cho sự hình thành nhà nước phong kiến một thời, Ngọ Môn mỗi năm đón nhận hàng triệu du khách đến tham quan tìm hiểu. Nhưng ít ai biết rằng Ngọ môn có kiến trúc đầy nghệ thuật cùng tên gọi ẩn chứa ý nghĩa không phải ai cũng biết.

Được viết bởi giangvx

Tên "Ngọ Môn" nghĩa là gì?

Ngọ Môn là cổng chính phía Nam của Hoàng thành Huế, được coi là bộ mặt của Hoàng thành và vương triều phong kiến. Theo như lý giải của một số nhà Huế học, Ngọ Môn có nghĩa là “cổng tý ngọ”. Đây là cổng lớn nhất trong 4 cổng chính của Hoàng thành Huế, chỉ dành riêng cho vua đi lại hoặc dùng khi tiếp đón các sứ thần. Ngọ Môn được xây dựng dưới thời vua Minh Mạng (vua thứ 2 của nhà Nguyễn).

ngo-mon-hue

Ngọ Môn là cổng chính phía Nam của Hoàng thành Huế, được coi là bộ mặt của Hoàng thành và vương triều phong kiến. Ảnh: hanoimoi

Trước khi có sự xuất hiện của Ngọ Môn, dưới thời vua Gia Long khu vực này có tên Nam Khuyết Đài. Trên đài có điện Càn Nguyên, hai bên có hai cửa là Tả Đoan Môn và Hữu Đoan Môn. Đến năm Minh Mạng thứ 14 (1883), triều Nguyễn tiến hành quy hoạch lại kiến trúc hoàng thành, Nam Khuyết Đài bị phá bỏ và thay vào đó là Ngọ Môn Quan.

ngo-mon-hue-1

Nam Khuyết Đài từng được xây ở khu vực của Ngọ Môn bây giờ. Ảnh: tuoitre.vn

Ngọ Môn được xây về hướng Ngọ. Hướng này, theo quan niệm của địa lý phong thủy phương Đông, là hướng Nam. Hướng của Ngọ Môn cũng như toàn bộ Kinh thành Huế trên thực tế là hướng càn - tốn (Tây Bắc - Đông Nam) nhưng vẫn được xem là hướng Ngọ (hướng Nam). Theo Dịch học (trong bộ môn Hán Nôm), hướng Nam là hướng dành cho bậc vua Chúa để "nhi thính thiên hạ, hướng minh nhi trị" (tạm dịch: hướng về ánh sáng để nghe thiên hạ và cai trị thiên hạ một cách sáng suốt). Vì thế tên Ngọ Môn chủ yếu mang ý nghĩa về không gian và phương hướng chứ không phải về thời gian.

Kiến trúc đầy tính nghệ thuật của Ngọ Môn

ngo-mon-hue-2

Về kiến trúc, Ngọ Môn được xây dựng với hai phần chính là nền đài và lầu Ngũ Phụng bên trên nền đài. Ảnh: baomoi.com

Về kiến trúc, Ngọ Môn được xây dựng với hai phần chính là nền đài và lầu Ngũ Phụng bên trên nền đài. Đài được xây dựng nguyên liệu chủ yếu là đá kết hợp với các thanh dầm bằng đồng thau chịu lực tốt. Chiều cao gần đài 5m, diện tích chiếm đất hơn 1.560m2 (kể cả phần trong lòng chữ U). Thân đài thiết kế với 5 lối đi: lối chính giữa là Ngọ Môn chỉ dành cho vua đi; hai lối bên là Tả Giáp Môn và Hữu Giáp Môn dành cho quan văn, võ theo cùng trong đoàn Ngự đạo; hai lối đi bên ngoài cùng nằm ở hai cánh chữ U là Tả Dịch Môn và Hữu Dịch Môn dành cho binh lính và voi ngựa theo hầu.

ngo-mon-hue-24

Ngọ Môn được xây dựng với hai phần chính là nền đài và lầu Ngũ Phụng bên trên nền đài. Ảnh: baochinhphu

Sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ (KĐ ĐNHĐSL) của Nội Các triều Nguyễn có ghi thông tin về các cửa của Ngọ Môn Quan: "Cửa xây bằng gạch đá, cửa giữa cao 1 trượng 3 thước 3 tấc, rộng 8 thước 2 tấc; 2 cửa Tả Hữu giáp môn đều cao 1 trượng 2 thước 4 tấc 5 phân, rộng 6 thước 3 tấc; 2 cửa Tả Hữu Dịch Môn đều cao 7 thước 6 tấc, rộng 6 thước 3 tấc; chiều cao tổng thể của cửa từ mặt nền lên là 1 trượng 4 thước 9 tấc".

Lý giải tên gọi Ngọ Môn của Hoàng Thành Huế

Cổng Ngọ Môn về đêm. Ảnh: zing.vn

Lầu Ngũ Phụng là hệ thống kiến trúc đặt phía trên nền đài, được xây dựng bằng kết cấu gỗ. Lầu được xây dựng với 100 cây cột, mái tầng dưới nối liền nhau, chạy vòng quanh để che cho phần hồi lang. Hệ thống mái tầng trên phức tạp hơn, được chia làm 9 bộ mái, trong đó phần mái ở giữa cao hơn 8 bộ còn lại. Lầu có mặt bằng hình chữ U tương ứng với mặt bằng nền đài, gồm hai tầng lầu (có tên Tả Dực Lâu và Hữu Dực Lâu), hai tầng mái, được dựng trên nền cao 1,14m. Các bờ nóc, bờ quyết, hồi mái đều được trang trí bằng nhiều chi tiết tinh xảo. Từ lầu dưới lên trên phải đi bằng thang bộ. Tuy nhiên, lầu trên ít có tính năng sử dụng mà chỉ để tạo tính thẩm mỹ cho công trình. Lầu ở giữa lợp ngói hoàng lưu ly và lắp hệ thống cửa gỗ kính phía trước. Đây cũng là chỗ ngự của vua khi dự lễ.

ngo-mon-hue-5

Cận cảnh lầu Ngũ Phụng. Ảnh: baochinhphu

ngo-mon-hue-6

Lầu được xây dựng với 100 cây cột. Ảnh: Vnexpress

ngo-mon-hue-7

Các bờ nóc, bờ quyết, hồi mái đều được trang trí bằng nhiều chi tiết tinh xảo. Ảnh: baochinhphu

Về mặt công năng, Ngọ Môn chỉ mở vào những dịp đặc biệt như vua ra vào Hoàng thành cùng đoàn ngự giá hoặc khi đón tiếp sứ thần ngoại quốc quan trọng đến Hoàng cung. Đây còn là khu vực lễ đài hướng về quảng trường rộng lớn. Lễ đài và quảng trường này là nơi cử hành các buổi lễ lớn của triều đình như lễ Truyền lô (xướng danh các sĩ tử thi đỗ Tiến sĩ), lễ Ban sóc (Phát lịch), lễ Duyệt binh...

ngo-mon-hue-8

Ngọ Môn chỉ mở vào những dịp đặc biệt như vua ra vào Hoàng thành cùng đoàn ngực giá hoặc khi đón tiếp sứ thần ngoại quốc quan trọng đến Hoàng cung. Ảnh: kenh14.vn

Ngày 30-8-1945, Ngọ Môn cũng là địa điểm lịch sử - nơi diễn ra lễ thoái vị của vua Bảo Đại - vị vua cuối cùng của triều đại phong kiến Việt Nam.

ngo-mon-hue-9

Vua Bảo Đại - vị vua cuối cùng của triều đại phong kiến Việt Nam - chọn Ngọ Môn để làm nơi thoái vị. Ảnh: danviet

Hướng dẫn đường đến tham quan Ngọ Môn

Từ Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh du khách lựa chọn phương tiện máy bay, hoặc xe khách, tàu hỏa để đến đến Huế

Máy bay

Với máy bay, từ sân bay từ Tân Sơn Nhất (TP HCM) đến sân bay Phú Bài (Huế) chỉ mất 30 phút. Giá vé khoảng 6000.000 - 1.500.000 VNĐ/lượt

Từ sân bay Nội Bài (Hà Nội) đến sân bay Phú Bài Huế chỉ mất 1 giờ đồng hồ, giá vé từ 900.000 - 2.000.000 VNĐ/lượt.

Xe khách

Xe khách Hà Nội - Huế giá vé khoảng 250.000 đồng - 300.000 đồng/người/lượt; TPHCM - Huế giá vé từ 300.000 - 500.000 đồng trở lên.

ngo-mon-hue-10

Ảnh: zing.vn

Tàu hỏa

Tàu hỏa Hà Nội - Huế giá dao động từ 400.000 - đến 900.000 đồng/lượt/người; Hồ Chí Minh - Huế giá dao động từ 500.000 - 900.000 đồng/vé/lượt trở lên.

ngo-mon-hue-11

Hướng dẫn đường từ thành phố Huế đến Kinh thành Huế. Ảnh: Google maps

Sau khi đến thành phố Huế du khách đi theo hướng qua cầu Phú Xuân rồi rẽ vào đường Lê Duân, đến đường Cửa Ngăn là đến Kinh thành Huế. Du khách nên thuê xe máy để tiện di chuyển, giá thuê khoảng 150.000 đồng/xe/ngày.

Ngọ Môn không chỉ là biểu tượng của Kinh thành Huế mà nó còn có ý nghĩa về nghệ thuật và lịch sử với cố đô Huế. Khi tới thăm mảnh đất này, du khách hãy nên tham quan Ngọ Môn để phần nào hiểu hơn về kiến trúc ấn tượng này.