Nét độc đáo và sự kỳ bí của quần thể Tháp Chiên Đàn

Nét độc đáo và sự kỳ bí của quần thể Tháp Chiên Đàn

Đà Nẵng - Quảng Nam 19.06.2020

Quần thể tháp Chiên Đàn là một trong những ngôi tháp cổ nhất của Chăm Pa. Tại đây, người ta đã khai quật được nhiều cổ vật quý giá.

Được viết bởi thyltp

Tháp Chiên Đàn ở đâu?

Tháp Chiên Đàn thuộc làng Chiên Đàn, xã Tam An, thị xã Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam. Nơi đây cách thành phố Đà Nẵng khoảng 60km, bên cạnh quốc lộ 1A. Chiên Đàn là từ được phiên âm từ chữ Chandan của tiếng Phạn nghĩa là "cây lô hội". Đây là một trong những ngôi tháp cổ của vương quốc Chăm Pa còn sót lại. Tháp được xây vào khoảng cuối thế kỷ X - đầu thế chỉ XI dưới thời vua Yan Pu Ku Vijaya cho dời kinh đô từ Trà Kiệu (Quảng Nam) về Đồ Bàn (Bình Định).

thap-chien-dan

Tháp Chiên Đàn. Ảnh: thiepcuoibaonhu

Chăm Pa là một quốc gia cổ từng tồn tại độc lập từ năm 192 - 1832. Cương vực của nước này chủ yếu thuộc miền Trung của Việt Nam, kéo dài từ Quảng Bình, dãy núi Hoành Sơn cho đến Bình Thuận. Vào năm 1471, nước này thất bại và mất một phần lãnh thổ phía Bắc vào nước Đại Việt (tên xưa kia của Việt Nam). Đến năm 1832, toàn bộ quốc gia Chăm Pa bị sáp nhập vào Việt Nam.

Kiến trúc tháp Chiên Đàn mang đậm dấu ấn lịch sử

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-4

Cổng vào tháp Chiên Đàn. Ảnh: foox.vn

Tháp cổ Chiên Đàn có vẻ ngoài cổ kính như các ngôi tháp tiêu biểu của phong cách Mỹ Sơn A1 - phong cách được đánh giá là đẹp nhất của nghệ thuật kiến trúc cổ Chăm Pa. Đây là quần thể ba tháp đứng song song, đóng thẳng hàng theo trục Bắc - Nam, các cửa chính đều quay về hướng Đông.

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-15

Tháp cổ Chiên Đàn có vẻ ngoài cổ kính như các ngôi tháp tiêu biểu của phong cách Mỹ Sơn A1 - phong cách được đánh giá là đẹp nhất của nghệ thuật kiến trúc cổ Chăm Pa. Ảnh: vietnamlandmarks.com

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-2

Mặt sau của tháp. Ảnh: thegioidisan

Theo các nhà nghiên cứu, tháp Nam Chiên Đàn được xây dựng trước, kế tiếp là tháp giữa trung tâm và cuối cùng là tháp Bắc. Tháp Bắc nhỏ nhất trong nhóm. Phần đỉnh tháp đã sụp đổ hoàn toàn, cửa ra vào thì bị đổ mất phần tiền sảnh, các cửa giả bị hư hại nặng, chỉ còn vòm cuốn trên cửa ra vào còn tương đối nguyên vẹn. Tháp giữa là tháp lớn nhất trong nhóm và còn nguyên vẹn nhất trong ba tháp. Tiền sảnh và các cửa giả bị sụp mất phần chân. Đỉnh tháp còn lại một tầng và chóp tháp rơi ngay sau tháp. Trên chóp tháp vẫn còn dấu vết những lỗ khoan nhỏ và những đầu đinh bằng đồng. Có thể trước kia người ta đã đục những lỗ này để gắn những viên kim loại hoặc đá quý vào đây. Tháp Nam có phần mái của tháp đã sụp đổ hoàn toàn và chỉ còn lại phần thân tháp.

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-1

Tháp Giữa là tháp lớn nhất trong nhóm và còn nguyên vẹn nhất trong ba tháp. Ảnh: saigontimesvn

Các tháp ở Chiên Đàn vẫn giữ nguyên vẹn đường nét thiết kế mang dáng dấp của một tháp Chăm cổ. Tháp hình vuông có các tầng mái, tháp giữa cao hơn các tháp còn lại. Mỗi tháp được gọi là một Kalan mang ý nghĩa là tiểu vũ trụ. Theo quan niệm của Ấn Độ giáo, Kalan gồm 3 phần: đế tháp là Bhurloka tượng trưng cho thế giới trần tục, thân tháp Bhuwarloka tượng trưng cho thế giới tâm linh, mái tháp gọi là Swarloka tượng trưng cho thế giới thần linh.

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-12

Thân tháp Bhuwarloka tượng trưng cho thế giới tâm linh, không có hoa văn trang trí. Ảnh: vietlandmarks.com

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-12

Đế tháp là Bhurloka tượng trưng cho thế giới trần tục. Ảnh: vietnamlandmarks.com

Mỗi tháp có 3 cửa giả và một cửa ra vào. Phía trên các cửa có vòm uốn cong và nhọn lên thành hình lá đề. Giữa vòm cuốn có một bức phù điêu hình dạng lá nhỉ (tiếng Phạn gọi là Tympan). Trên các đường diềm mái bằng sa thạch được chạm trổ một dãy mặt Kala (một biểu hiện của Thần Siva, đấng hủy diệt và tái tạo vũ trụ của Ấn Độ giáo) tương tự nhau.

thap-chien-dan-1

Tháp hình vuông có các tầng mái, tháp giữa cao hơn các tháp còn lại. Mỗi tháp có 3 cửa giả và một cửa ra vào. Ảnh: @nttrang95

Phần thân của tháp không có hoa văn trang trí. Phần chân được xây dựng chắc chắn với nền móng ốp bằng đá sa thạch. Trên đó vẫn còn lưu lại những tác phẩm điêu khắc lấy cảm hứng từ sử thi Ramayana của Ấn Độ. Các tác phẩm này được chạm trổ dưới nhiều hình thù đa dạng như: chiến sĩ cầm vũ khí trong tư thế chiến đấu, các vũ nữ mình trần nhảy múa uyển chuyển theo điệu Chăm Pa cổ xưa, hình nữ thần, linh vật của người Chăm như rắn Naga, chim thần Garuda...

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-3

Chân tháp còn lưu lại những tác phẩm điêu khắc lấy cảm hứng từ sử thi Ramayana của Ấn Độ. Ảnh: vntrip

Tháp Chiên Đàn - nơi lưu giữ nhiều hiện vật lịch sử quý giá

Hiện nay, các nhà khảo cổ khai quật được nhiều ở tháp cổ Chiên Đàn. Tất cả các hiện vật được bảo quản tại nhà trưng bày cạnh khu tháp. Các tác phẩm điêu khắc ở Chiên Đàn thu hút sự quan tâm của nhiều du khách, nhà nghiên cứu và được đánh giá cao về giá trị nghệ thuật cũng như lịch sử.

thap-chien-dan-2

Bức tượng cổ được đặt gần tháp Chiên Đàn. Ảnh: @nttrang95

thap-chien-dan-3

Nơi đây còn có tượng Linga là biểu tượng của tín ngưỡng phồn thực của người Chăm xưa với mong muốn vạn vật sinh sôi, nảy nở. Ảnh: @nttrang95

Các bức tượng người và động vật được khai thác ở Chiên Đàn giữ được nét nghệ thuật Trà Kiệu giai đoạn cuối thế kỷ X. Trong đó, thể hiện rõ nét nhất là hình ảnh những con voi đầu quay ngang với đôi vai to.

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-10

Tượng voi được điêu khắc ở chân tháp. Ảnh: vntrip

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-7

Các tượng hình người giữ được nét nghệ thuật Trà Kiệu cuối thế kỷ X. Ảnh: vntrip

Năm 1989, bức tympan sa thạch Mahishasura Mardini (Nữ thần giết quỷ đầu trâu) được tìm thấy quanh khu vực tháp. Bức phù điêu này khắc họa tượng nữ thần Devi có sáu cánh tay, hai tay trên chắp lại trên đầu, bốn cánh tay còn lại cầm cung, tên, đinh ba và vòng. Nữ thần đạp trên lưng một con trâu, chân phải cong lại, chân trái duỗi ra trông rất dũng mãnh. Cũng trong năm này, các nhà khảo cổ đã khai quật được 2 bàn thờ chạm nổi hình hoa sen độc đáo. Bàn thờ có hình tròn, được đặt trên đế rời, đường kính lớn nhưng mỏng. Mặt bàn thờ chạm 2 tầng hoa sen, mỗi tầng gồm 8 cánh hoa.

Đến giữa năm 1997, các nhà khảo cổ đã khai quật được một tấm bia nằm trong khu tháp. Tấm bia này có dạng một tảng đá lớn được mài một mặt và trên đó khắc 8 dòng cổ tự Sanskrit - có gốc tích từ chữ Ấn Độ. 

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-8

Tấm bia có gốc tích chữ từ Ấn Độ được đặt ở khu vực cạnh tháp Chiên Đàn. Ảnh: vntrip

Vào cuối năm 2000, rất nhiều hiện vật khác làm bằng sa thạch màu vàng đất với các kích thước khác nhau được tìm thấy. Điển hình có thể kể đến tượng nữ thần ngồi xếp bằng, tượng nam thần xếp bằng, tượng tu sĩ Brahman, bức chạm nổi hai vị thần, bức chạm nổi hình lá đề, tượng nhạc công…

kham-pha-net-dep-day-bi-an-cua-quan-the-thap-chien-dan-9

Các hiện vật còn sót lại trong tháp giữa. Ảnh: vntrip

Những lưu ý khi tham quan tháp Chiên Đàn

- Giờ mở cửa của tháp là từ 8h đến 18h hằng ngày. Du khách hãy chú ý thời gian để sắp xếp lịch trình tham quan phù hợp

- Giá vé vào tham quan cả quần thể tháp và bảo tàng là 10.000đ/người (cập nhật 02/2020)

- Bạn nên mặc quần áo dài, mang theo mũ, ô, kính để che nắng vì tham quan tháp ngoài trời rất nắng.

thap-chien-dan-7

Bạn nên mặc quần áo dài, mang theo mũ, ô, kính để che nắng vì tham quan tháp ngoài trời rất nắng. Ảnh: @tom_inhai

Tháp Chiên Đàn như một chứng nhân lịch sử về một vương quốc Chăm Pa cổ. Vùng đất cổ nhưng không cũ này chắc chắn sẽ là một lựa chọn thú vị để khám phá nét văn hóa đặc sắc của Quảng Nam.

Nguồn tham khảo:

Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Nam

Thế giới Di sản điện tử

Hà Hoàng Kiệm