Người Việt có những phong tục truyền thống nào trong dịp Tết Nguyên Đán?

Người Việt có những phong tục truyền thống nào trong dịp Tết Nguyên Đán?

Hà Nội 25.06.2020

Tết Nguyên Đán là ngày lễ quan trọng của Việt Nam gắn liền với nhiều phong tục truyền thống có ý nghĩa cầu mong một năm mới may mắn, tốt đẹp của người Việt Nam.

Được viết bởi thyltp

Đôi nét về ngày Tết Nguyên Đán ở Việt Nam

Tết Nguyên Đán (hay còn gọi là Tết cổ truyền, Tết Âm Lịch, Tết Ta) chính là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới theo quan niệm truyền thống ảnh hưởng bởi người Trung Hoa. Tết Nguyên Đán rơi vào ngày 1 tháng Giêng âm lịch hằng năm (khoảng tháng 1-2 dương lịch) và sẽ kéo dài trong 3 ngày. Đây là một ngày lễ truyền thống lâu đời tại Việt Nam.

Với người Việt, Tết Nguyên Đán mang một ý nghĩa rất thiêng liêng và là một kỳ nghỉ lễ được mong chờ nhất. Tết cũng là dịp mọi người quay trở về sum họp bên gia đình để chào đón năm mới. Cứ mỗi khi Tết đến, dù người dân Việt Nam đi làm ăn xa ở đâu đi chăng nữa thì cũng sẽ trở về quây quần bên gia đình. Có thể nói rằng, Tết là một ngày lễ mang đậm nét văn hóa dân tộc của người Việt mà cho đến nay vẫn còn giữ được nguyên vẹn ý nghĩa.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-3

Đường phố nhộn nhịp những ngày trước Tết (Ảnh: bayfun.vn)

Những phong tục truyền thống trước và trong ngày Tết

Cúng ông Công, ông Táo

Cứ vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch hằng năm (khoảng tháng 1,2 dương lịch) sẽ là ngày các gia đình cúng ông Công, ông Táo. Việc này có ý nghĩa như một sự tiễn đưa 2 ông lên thiên đình để báo cáo mọi việc của gia chủ trong một năm qua với Ngọc Hoàng. Trong ngày này, mỗi nhà sẽ dọn dẹp căn bếp sạch sẽ, mua cá chép vàng, có thể có thêm một ít xôi, chè để thắp hương tiễn ông Công, ông Táo về trời.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-4

Mâm cúng ông Công, ông Táo luôn có cá chép (Ảnh: ngoisaodangcap.vn)

Gói bánh chưng

Bánh chưng là món ăn truyền thống và cũng là món bánh không thể thiếu trong những ngày Tết. Nguồn gốc của bánh chưng gắn liền với truyền thuyết liên quan đến hoàng tử Lang Liêu vào đời vua Hùng thứ 6. Truyền thuyết kể lại rằng, vua Hùng khi đó muốn chọn một người con để truyền ngôi vua. Vua đã họp các người con lại và bảo rằng: “Ai đem lễ vật hợp với ý của ta đến dâng cúng Tiên Vương cho tròn đạo hiếu thì ta sẽ truyền ngôi cho”.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-5

Bánh chưng là món ăn truyền thống (Ảnh: afamily.vn)

Các vị hoàng tử đua nhau đi tìm các món ngon, vật lạ cao sang để dâng vua. Duy chỉ có người con thứ mười tám tên là Lang Liêu vì mẹ mất sớm, thiếu người chỉ lối nên chàng lo lắng không biết làm thế nào. Một đêm, chàng nằm mơ thấy một vị thần hiển linh chỉ bảo rằng: "Này con, vật trong Trời Đất không có gì quý bằng gạo, vì gạo là thức ăn nuôi sống con người. Con hãy nên lấy gạo nếp làm bánh hình tròn và hình vuông, để tượng hình Trời và Đất. Hãy lấy lá bọc ngoài, đặt nhân trong ruột bánh, để tượng hình cha mẹ sinh thành".

Hoàng tử Lang Liêu đã làm theo lời thần chỉ bảo. Chàng lựa những hạt nếp trắng tinh, không sứt mẻ, đem vo sạch rồi lấy lá xanh gói thành hình vuông, cho đỗ xanh vào giữa rồi mang đi luộc chín làm nhân, bánh này gọi là bánh chưng. Lang Liêu còn lấy bột gạo nếp nhào thành hình tròn tượng trưng cho Trời, gọi là bánh dày. Đúng hẹn, các vị hoàng tử đến dâng các món lễ vật. Khi Lang Liêu giải thích về ý nghĩa món bánh chưng, bánh dày thì vua Hùng rất hài lòng và truyền ngôi cho chàng.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-6

Nguyên liệu làm bánh chưng (Ảnh: @ mslindadoan)

Bánh chưng ngày nay là món bánh kết hợp giữa gạo nếp, đậu xanh xay nhuyễn, thịt mỡ, thịt nạc. Bánh chưng mang một hương vị rất dân giã, béo ngậy mùi thịt mỡ, thơm mùi gạo nếp mới. Khi ăn sẽ chấm kèm với dưa kiệu. Dưa kiệu là món ăn làm từ củ kiệu muối - một loài cây ăn được họ nhà hành, có màu trắng và lá bọng.

Tầm khoảng từ 27-29/12 âm lịch, một số gia đình, nhất là ở vùng nông thôn sẽ cùng nhau gói bánh chưng. Bên nồi bánh chưng còn đỏ lửa hồng, mọi người sẽ cùng nhau thức thâu đêm vừa để trò chuyện, vừa để canh nồi bánh. Bánh chưng sau khi nấu xong sẽ mang bày lên bàn thờ ông bà hoặc làm quà biếu cho họ hàng, bạn bè.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-6

Gói bánh chưng là nét đẹp truyền thống (Ảnh: truyenhinhthanhhoa.vn)

Đi chợ hoa

Cứ vào khoảng tầm 23 tháng Chạp (23/12 âm lịch) là những khu chợ hoa với đủ loại hoa lại bắt đầu nhộn nhịp. Người người, nhà nhà nô nức đi ngắm hoa, mua hoa về trang trí nhà cửa. Hoa đào (miền Bắc), hoa mai (miền Nam) và cây quất là những loài hoa được yêu thích nhất trong dịp Tết. Chúng mang ý nghĩa tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc, thịnh vượng.

910a3ce5dea537fb6eb4

Hoa đào (màu hồng) và hoa mai (màu vàng) là 2 loài hoa đặc trưng cho miền Bắc và miền Nam ở Việt Nam trong dịp Tết Nguyên Đán. Ảnh: baomoi.com

Bên cạnh đó, một số loại hoa đẹp khác cũng được sử dụng để tân trang nhà cửa đón năm mới là hoa lan, hoa ly, hoa cúc, hoa thủy tiên,...

Thăm mộ tổ tiên

Mỗi dịp Tết đến, con cháu trong người Việt Nam sẽ cùng nhau đi viếng mộ vừa để thắp hương, dâng lễ cho tổ tiên đồng thời làm sạch đẹp nơi an nghỉ của họ. Phong tục này thể hiện được lòng kính trọng, uống nước nhớ nguồn với các đấng sinh thành và các thế hệ đã khuất.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-7

Ảnh: laodong.vn

Bày mâm ngũ quả

Mâm ngũ quả là mâm quả gồm 5 loại quả khác nhau. Tùy vào truyền thống văn hóa ở các miền Bắc, Trung, Nam mà mâm ngũ quả mỗi nơi sẽ có cách lựa chọn các loại quả khác nhau. Mâm ngũ quả thông thường sẽ gồm các loại quả: một nải chuối xanh, quả bưởi, quả quất, quả xoài, quả thanh long.

Người Việt đặt mâm ngũ quả trên bàn thờ tổ tiên với mong muốn người đã khuất sẽ phù hộ cho gia đình một năm mới may mắn, an khang, phú quý.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-8

Mâm ngũ quả ở mỗi nơi sẽ có sự khác nhau nhưng luôn đảm bảo có đủ 5 loại quả sắc màu. Ảnh: @choueatgolove

Lau dọn nhà cửa

Khoảng 1 tuần trước Tết là thời điểm mọi gia đình tổng vệ sinh nhà cửa, lau dọn các đồ vật. Trong những ngày cuối năm này, việc dọn dẹp nhà cửa mang ý nghĩa sắp xếp lại những điều chưa ổn thỏa, xóa bỏ những điều không tốt của năm cũ để chuẩn bị chào đón năm mới tốt đẹp hơn.

Cúng tất niên

Vào ngày 30 tháng Chạp (30/12 âm lịch), các gia đình Việt Nam sẽ làm mâm cơm bày lên bàn thờ rồi thắp hương với mong muốn các thần linh, ông bà, tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu trong gia đình. Sau khi cúng xong, mọi người trong nhà sẽ cùng nhau quây quần ăn uống để chuẩn bị tiễn đưa năm cũ và chào đón năm mới.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-9

Mâm cơm cúng ngày Tết. Ảnh: @dangquynhtrang.88

Đón Giao thừa

Giao thừa là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, là lúc đất trời giao hòa. Lễ cúng giao thừa hay còn gọi là lễ trừ tịch sẽ được tiến hành ngoài trời và diễn ra vào phút cuối cùng của năm cũ với ý nghĩa mang hết điều không tốt của năm cũ xóa bỏ đi để nhường chỗ cho những điều tốt đẹp của năm mới. Mọi người trong gia đình sẽ cùng nhau quây quần để đón chào giây phút thiêng liêng này. Ở một số thành phố lớn như Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội... còn bắn pháo hoa chào đón năm mới trong khoảng 15 phút.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-11

Bày lễ và cúng giao thừa (Ảnh: baomoi.com)

Đi chùa và hái lộc đầu năm

Đây cũng là một nét đẹp truyền thống trong ngày Tết của người Việt Nam. Vào đêm Giao thừa hoặc sáng sớm mùng một Tết, mọi người sẽ cùng nhau đi chùa để bày tỏ lòng thành kính với đức Phật đồng thời cầu an, cầu phúc lộc cho năm mới.

Khi đi chùa vào năm mới, một số người sẽ xin quẻ và hái lộc. Xin quẻ là một hoạt động tâm linh của người đi lễ chùa. Họ sẽ khấn cầu mong ước rồi rút quẻ thăm bằng gỗ (một số chùa sẽ treo những lá thăm bằng giấy lên trên cành cây. Người xin quẻ có thể tin hoặc không tin vào quẻ dự đoán đó. Hái lộc là hái những cành rất nhỏ trên các thân cây có sức sống mạnh mẽ như cây đa, si, sung trong đình, chùa. Họ mang về cắm vào bình hoa hoặc treo trước hiên nhà, cửa ra vào với niềm tin có thể phúc lộc, may mắn vào nhà.

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-12

Những que xăm bằng gỗ (Ảnh: laodong.vn)

Chúc Tết và mừng tuổi

Trong ba ngày Tết, người Việt có phong tục đi chúc Tết họ hàng, bạn bè. Thông thường, sáng mùng một thì con cháu sẽ đến chúc thọ ông bà, cha mẹ. Những đứa trẻ con sẽ được người lớn mừng tuổi lại bằng những đồng tiền mới chứa trong phong bao lì xì màu đỏ kèm theo lời chúc. Phong tục lì xì mang ý nghĩa để đứa trẻ học giỏi, hạnh phúc và gặp nhiều may mắn trong năm mới. 

nhung-phong-tuc-truyen-thong-cua-nguoi-viet-trong-ngay-tet-13

Những phong bì lì xì tượng trưng cho sự may mắn (Ảnh: kenh14.vn)

Việt Nam đang ngày càng phát triển hiện đại và nhộn nhịp hơn. Thế nhưng, những phong tục truyền thống ngày Tết vẫn được giữ gìn một cách trân trọng. Điều này đã ăn sâu vào trong đời sống của người Việt và trở thành một phần không thể thiếu, một thói quen, nét văn hóa tốt đẹp.