Nguồn gốc thú vị về phong tục dựng câu nêu trong dịp Tết Nguyên Đán của người Việt

Nguồn gốc thú vị về phong tục dựng câu nêu trong dịp Tết Nguyên Đán của người Việt

Hà Nội 26.06.2020

Cứ mỗi dịp Tết cổ truyền đến, người Việt thường dựng cây nêu và coi đây là biểu tượng của sự thiêng liêng. Cây nêu sẽ giúp họ tránh những điều xui xẻo cũng như mang lại may mắn trong năm mới.

Được viết bởi thyltp

Cây nêu là gì?

Cây nêu là một thân cây được hầu hết người dân Việt Nam dựng vào ngày Tết Nguyên Đán. Người ta thường dựng cây nêu trước sân nhà, trên ngọn cây nêu có một vòng tròn nhỏ và một số món đồ có tính chất biểu tượng cho phong tục ngày Tết ở địa phương đó. 

y-nghia-cua-cay-neu-trong-ngay-tet-cua-nguoi-viet-5

Người Việt treo cây nêu trước sân (Ảnh: @samderlust9)

Cách dựng cây nêu ngày Tết

Cây nêu thường được dựng từ cây tre già, cao to, thẳng, đốt tre đều và trên ngọn để nguyên chùm lá tươi. Chiều cao của cây nêu khoảng 5-6 mét. Bên cạnh đó, người ta cần sử dụng cọc tre hoặc cọc sắt và 3 dây giằng để buộc chân cây nêu.

Sau khi dựng xong phần cây, người dân sẽ tiến hành trang trí cây nêu. Cây nêu theo phong tục truyền thống sẽ được trang trí với các vật dụng sau:

- Cờ: Loại cờ đặc trưng dùng trong các lễ hội để treo bên dưới chùm lá tre

- Lồng đèn: Trang trí trên đỉnh cây nêu để tạo màu sắc

y-nghia-cua-cay-neu-trong-ngay-tet-cua-nguoi-viet-3

Cây nêu (Ảnh: @tnhienpham1412)

- Lá phướn: Đây là những tờ giấy hoặc mảnh vải màu đỏ có viết các câu chữ mang ý nghĩa chúc mừng năm mới ở trên đó. Lá phướn sẽ treo cùng vị trí với cơ hội và nó sẽ buông rũ xuống dưới.

y-nghia-cua-cay-neu-trong-ngay-tet-cua-nguoi-viet-9

Lá phướn đỏ ghi những dòng chữ hàm ý chúc mừng năm mới trên cây nêu (Ảnh: sggp.org.vn)

- Dụng cụ tạo âm thanh: Sử dụng chuông đất hoặc chuông gió

y-nghia-cua-cay-neu-trong-ngay-tet-cua-nguoi-viet-6

Chuông gió trên cây nêu (Ảnh: cet.edu.vn)

- Vật mang ý nghĩa tín ngưỡng: Có thể chọn từ một nhành lá đa, lá dứa hay nhánh xương rồng, hoặc người ta có thể dùng một giỏ nhỏ bằng tre, bên trong bỏ gạo muối, trầu cau, vàng mã (các loại giấy tiền vàng bạc dùng làm đồ cúng).

Xung quanh cây nêu, người dân sẽ trang trí các hình ảnh bánh trái ngày Tết hoặc treo các câu đối xuân. Ngoài ra, những nơi có không gian rộng rãi có thể kết hợp trang trí liễn đối, hoa, cây cảnh để khu vực xung quanh cây nêu thêm sinh động.

Sự tích cây nêu ngày Tết

Nguyên nhân người Việt cứ mỗi độ Tết Nguyên Đán đến lại dựng cây nêu được giải thích qua sự tích “cây nêu ngày Tết”.

Chuyện kể rằng, ngày xưa, quỷ chiếm toàn bộ đất còn con người chỉ làm thuê và nộp phần lớn lúa thu hoạch cho quỷ. Chúng ngày càng bóc lột con người và cuối cùng chúng ra quy định “quỷ ăn ngọn, người ăn gốc”.

y-nghia-cua-cay-neu-trong-ngay-tet-cua-nguoi-viet-8

Lồng đèn treo trên cây nêu (Ảnh: bachhoaxanh.com)

Rơi vào tình thế tuyệt vọng, người dân lúc ấy đã cầu cứu Đức Phật giúp đỡ. Phật chỉ bảo rằng con người đừng trồng lúa mà chuyển sang trồng khoai lang. Mùa thu hoạch ấy, người được hưởng trọn củ khoai, còn quỷ chỉ được ăn lá là dây khoai đúng nghĩa “ăn ngọn, cho gốc” mà nó đặt ra. Mùa vụ kế tiếp, quỷ chuyển sang phương thức "ăn gốc, cho ngọn". Phật bảo Người lại chuyển sang trồng lúa. Kết quả, quỷ hưởng toàn rạ - phần còn lại của lúa sau khi gặt. Vậy là chúng lại thất bại. Quỷ cảm thấy tức giận nên tuyên bố sẽ “ăn cả gốc lẫn ngọn” vào mùa sau. Vậy là Phật lại bảo con người trồng cây ngô. Lúc này, quỷ hoàn toàn không thu hoạch được gì vì người bẻ hết bắp ngô để lại cây và chúng bắt con người phải trả lại ruộng đất.

Phật chỉ cho người dân rằng hay thương lượng với quỷ để xin miếng đất bằng bóng chiếc áo cà sa treo trên ngọn cây tre. Quỷ cảm thấy không thiệt thòi gì nên đồng ý. Khi đó, Phật dùng phép thuật để bóng chiếc áo cà sa phủ toàn bộ đất đai khiến quỷ mất đất phải chạy ra biển Đông. Sau đó, chúng quay trở lại hòng cướp đất. Người dân lúc này được Đức Phật bày dùng dứa, tỏi, vôi bột... những thứ mà quỷ sợ để đuổi chúng. Trước khi đi, quỷ xin Phật thương tình cho phép một năm được vài ba ngày vào đất liền viếng thăm phần mộ của tổ tiên cha ông. Phật thương hại nên hứa cho.

y-nghia-cua-cay-neu-trong-ngay-tet-cua-nguoi-viet-2

Ảnh: @tungdt.do

Do đó, cứ vào dịp Tết Nguyên Đán hằng năm, người dân Việt thường theo tục cũ dựng cây nêu để xua đuổi quỷ, không cho chúng vào phá rối nơi ở của người dân. Trên cây nêu có treo chuông để khi tiếng chuông phát ra, nó như một lời nhắc nhở quỷ hãy tránh xa.

Sự tích cây nêu đã cho thấy được ý chí đấu tranh kiên cường, chống lại các thế lực đen tối của con người đã có từ rất lâu. Ý nghĩa xa xưa của cây nêu đó là trừ ma quỷ, thờ phụng thần linh, tổ tiên cũng như xua đi những điều xấu của năm cũ. Ngoài ra, cây nêu còn như một lời cầu nguyện mong một năm mới đến sẽ bình an, may mắn hơn năm cũ. Ngày nay, mỗi vùng miền, địa phương sẽ có cách trang trí, bày biện các lễ vật trên cây nêu khác nhau nhưng những ý nghĩa thiêng liêng đó vẫn còn được giữ nguyên. 

Nét đẹp truyền thống của việc dựng cây nêu ngày Tết

Theo phong tục truyền thống của người Việt thì cây nêu sẽ bắt đầu được dựng vào ngày 23/12 âm lịch (khoảng tháng 1,2 dương lịch). Bởi quan niệm của người dân cho rằng đây là ngày ông Táo - thần giữ bếp về trời nên ma quỷ thường nhân cơ hội đến quấy nhiễu nên phải dựng cây nêu để trừ tà.

Trên ngọn cây có treo những vật dụng có tác dụng trừ tà ma như chuông gió, ống sáo, trầu cau... Buổi tối, người ta treo thêm một chiếc đèn lồng để tổ tiên trở về nhà ăn Tết với con cháu. Vào ngày 7/1 âm lịch sẽ là ngày cây nêu được hạ xuống. 

y-nghia-cua-cay-neu-trong-ngay-tet-cua-nguoi-viet-1

Ảnh: @tau_tomato

y-nghia-cua-cay-neu-trong-ngay-tet-cua-nguoi-viet-4

Ảnh: @ lanhchu

Trong các lễ hội, cây nêu như là một tiêu điểm tập trung để kết nối cộng đồng. Khi cây nêu được dựng lên, tất cả mọi hoạt động làm việc đều dừng lại. Mọi người an tâm vui chơi, tạm quên đi những âu lo, muộn phiền của công việc năm cũ.

Phong tục dựng cây nêu trong ngày Tết hầu như vẫn được duy trì theo thời gian dù có thay đổi theo tập quán của từng địa phương. Đến nay ý nghĩa tượng trưng cho mong muốn bảo vệ con người, xây dựng một cuộc sống ấm no, hạnh phúc của cây nêu thì vẫn được giữ nguyên vẹn. Điều này đã trở thành một nét văn hóa có ý nghĩa trong đời sống tâm thức của người Việt từ xa xưa đến nay.