Trà đạo và cách thức thưởng thức trà ở Việt Nam

Trà đạo và cách thức thưởng thức trà ở Việt Nam

Thái Nguyên - Lạng Sơn 30.06.2020

Trà đạo ở Việt Nam được xem là một thú vui tao nhã đa số dành cho các thế hệ trung niên đến người già. Họ đa số tìm đến trà để giải tỏa stress cũng như là bàn chuyện và đôi khi là tìm đến một nét thanh bình giữa cuộc sống xô bồ.

Được viết bởi giangvx

Trà đạo là gì?

Theo nghệ nhân Trường Xuân nói trên báo Hà Nội Mới, trà đạo trà là một cách để tĩnh tâm, để thiền (Thiền trà). Mỗi một dân tộc có phong cách thưởng trà riêng. Văn hóa trà Việt là nét văn hóa ẩm thủy độc đáo, sâu sắc được tạo ra từ cách ứng xử của con người Việt có mầm mống triết học, văn học, nghệ thuật thông quan hành động như thực hiện một buổi uống trà có nghi thức phải dựa vào nghi lễ của người đi trước để lại. 

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam

Tinh hoa trà đạo Việt Nam. Ảnh: Tinh hoa trà

Ngoài ra, trà đạo được xem là một điều đáng tự hào nhất của văn minh Đông Á, một cánh cửa để thế giới hiểu được Phương Đông. Một chén trà để thưởng thức được cái lễ của Khổng Tử, cái ung dung của Lão Tử và sự an nhiên từ Đức Thích Ca.

Trà đạo ở Việt Nam có từ khi nào?

Sau nhiều công trình nghiên cứu về nguồn gốc trà đạo ở Việt Nam thì đến nay vẫn là một câu hỏi lớn. Hầu hết người ta không biết trà đạo xuất hiện từ khi nào ở Việt Nam mà chỉ biết mãi cho đến thời nhà Lê  (1428 - 1788) nhờ văn chương nhắc tới nhiều nên thời đó trà mới được phổ biến rộng rãi.

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-1

Người ta chưa biết chính xác trà đạo ở Việt Nam có từ bao giờ. Ảnh: bích trà

Ngoài ra, ở các đời nhà Ngô, Đinh, Tiền Lê, đến đời Lý, trà đã trở thành một thức uống tao nhã của giới tăng lữ, sĩ phu và quý tộc. Đời Lý Nhân Tông (1072 - 1127), ngài Viên Chiếu thiền sư, là con của anh trai bà Linh Cảm Thái hậu (vợ vua Lý Nhân Tông) có hai câu thơ: “Tặng quân thiên lý viễn/Tiếu bả nhất âu trà” (tạm dịch: “Tặng người ngàn dặm cách xa/Cười dâng chỉ một âu trà thế thôi”).

Nguyễn Dữ đỗ tiến sĩ đời Hồng Đức (1470 - 1497), chép trong Truyền kỳ mạn lục: Về đời Lý Huệ Tông (1211 - 1225) có một vị tiên nghiện trà giáng sinh làm con Dương Tạc, một vị quan nhỏ ở phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam (tỉnh Hà Tây cũ).

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-3

Nét đẹp của trà đạo Việt Nam. Ảnh: luclam.vn

Từ đó về sau, trà đạo ở Việt Nam ngày càng phổ biến và có nhiều hình thức thưởng trà đạo khác nhau. Đến nay, nhiều du khách đến Việt Nam nếu có dịp lên những vùng cao hoặc nơi tu sĩ của một số đạo sĩ ở Việt Nam thì có thể thưởng thức được nét tinh hoa này.

Cách thưởng thức trà đạo ở Việt Nam

Để thưởng thức một chén trà ngon mang hương vị dịu ngọt từ hương thơm cho đến khi nhấp một ngụm nước trà vào miệng rồi cảm nhận, người pha trà phải biết cách pha và tuân thủ theo nguyên tắc pha trà.

Thường thưởng thức trà đạo của người Việt phải trả qua 3 bước:

Bước 1: Pha trà

Pha trà là bước đầu tiên cho việc khai trà, tất cả ấm trà, ly trà, khay trà đều phải được làm ấm từ nước nóng bằng nước đun sôi, dụng cụ múc trà, vớt bỏ phải đều phải được làm tre hoặc gỗ thơm. Dùng thìa gỗ lấy một lượng trà nhất định cho vào ấm đất nung, được gọi là “Ngọc diệp hồi cung” (lá ngọc quay về cung). 

Về pha trà, người Việt có câu rằng: “Nhất thủy, nhì trà, tam bôi, tứ bình, ngũ quần anh”.

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-4

Nét bình dị trong thưởng trà. Ảnh: luclam.vn

Đầu tiên là nhất thủy: Nước để pha trà cũng vô cùng quan trọng, nếu nước không được lấy ở vùng suối, vùng cao thì vị trà sẽ chát, không ngọt hậu, mùi nước trà sẽ có vị hơi nồng hoặc hơi tanh khi uống. Cho nên bắt buộc nước pha trà phải là loại nước tinh khiết được lấy từ vùng suối, nước mưa được hứng giữa trời hoặc là giọt sương mai sau khi đã được xử lý mới pha trà.

Cách đun nước cũng phải đảm bảo giữ được độ thanh tịnh và không làm ảnh hưởng đến hương vị của trà. Hơn nữa, người pha trà trước tiên phải rót nước vào ấm rồi đổ đi. Điều này vừa giúp loại bỏ bụi bẩn có trong trà, vừa giúp trà ngấm nước, nước trà pha xong có độ trong, màu sắc xanh đẹp mắt được gọi là “Cao sơn trường thủy” (núi cao sông dài).

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-5

Ảnh: nettra.vn

Thứ hai là nhì trà: Phần quan trọng hơn cả đó chính là trà, trà phải được lựa chọn từ vùng cao - nơi có cây chè lâu năm được trồng trên vùng đất đồi, nơi đón ánh nắng tinh khôi, không ô nhiễm và tận hưởng dưỡng chất 100% từ thiên nhiên ban tặng. Sau khi hái chè thì phải mang về sao một cách kỹ lưỡng bởi có tay nghề, kinh nghiệm trong việc sao chè.

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-4

Nhì trà ý nói trà là thứ quan trọng thứ 2 trong đạo tà. Ảnh: Trà thái

Thứ ba là tam bôi, tứ bình: Phần này nhắc đến bộ ấm pha và 4 chén quân cùng với 1 chén tống (hay còn gọi là chén tướng, là chén to nhất trong bộ ấm pha trà).

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-7

Bộ ấm chén trà phải đủ chén tống và chén quân. Ảnh: thuongtra.vn

Thứ tư là ngũ quần anh: Là tìm bạn trà, khó hơn tìm bạn rượu. Vì bạn trà là người bạn tri âm, cùng nhau thưởng trà, ngâm thơ, bộc bạch nỗi niềm hay bàn chuyện nhân tình thế thái để cảm nhận trong trà có cả trời đất, cỏ cây.

Rót trà

Sau khi hoàn tất việc hãm trà, người pha sẽ tiến hành rót trà vào chén lớn gọi là “chén tống”, việc rót nước trà vào chén lớn phải được rót qua thìa gỗ có lỗ thủng dưới đáy để lọc bỏ bã trà. Sau khi rót ra chén tống, người pha trà sẽ rót vào lần lượt các chén nhỏ gọi là “chén quân” theo chiều từ trái qua phải. Lúc này hương thơm trà bay ngào ngạt khiến du khách cảm thấy nhẹ nhàng, thư thái.

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-7

Rót trà cũng là một nghệ thuật. Ảnh: Trà búp vàng

Thưởng trà

Cứ nghĩ việc uống trà sẽ rất đơn giản thế nhưng để hiểu hết được vị ngon của trà thì phải biết cách thưởng trà.

Trong nghệ thuật uống trà của người Việt có 3 cách thưởng trà: độc ẩm (một mình), đối ẩm (hai người), và quần ẩm (nhiều người) vừa thể hiện văn hóa thuần chất của mình đồng thời vừa có những tiêu chuẩn về chất lượng cũng như vị thế của việc thưởng trà.

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-12

ảnh: kienthuctradao.vn

Thứ nhất là độc ẩm (một mình): Phần này phù hợp với những nhà nho, họa sĩ hoặc có thể là nhà văn, nhà thơ, các sư thầy. Khi độc ẩm, họ thường vừa nhâm nhi ly trà vừa tức cảnh sinh tình mà làm thơ đối đáp hoặc cùng nhau tâm giao chuyện xưa cũ, chuyện đời, chuyện nghề và có thể là tựa cảnh phác lên vài bức ký họa để đời.

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-8

Độc ẩm trà. Ảnh: kienthuc.vn

Thứ hai là đối ẩm: Thường sẽ xuất hiện hai người cùng nhau pha trà ngồi tâm giao, hàn huyên vài câu chuyện về nghề, về gia đình và cũng có thể là những bài thơ, ván cờ, câu chuyện ngày xưa để nhớ lại những kỷ niệm cũ. 

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-9

Đối ẩm trà. Ảnh: Việt cổ trà.

Thứ ba là quần ẩm: Đây là cách thức thưởng trà thể hiện tính cộng đồng làng xã của Việt Nam. Khi cùng nhau ngồi xuống uống trà họ không phân biệt chức tước, địa vị, tất cả đều có thể quây quần bên nhau thưởng trà.

ban_tra_chicland_hotel_khach_san_tai_da_nang

Quần ẩm trà. Ảnh: chichiland hotel

Nét đẹp trong tinh hoa trà đạo chính là nguyên tắc khi uống trà. Thường người thưởng trà phải nâng ly trà không để tràn ra ngoài, đưa sang trái rồi qua phải để hương thơm trà được bay qua mũi vấn vương mùi thơm của trà. Sau đó mới đưa lên miệng uống một ngụm trà nhỏ để cảm nhận được hết hương vị chát, ngọt, bùi của trà. Người mê trà thường sẽ khó quên được hương trà mà thi thoảng lại tìm đến trà để giãi bày tâm sự, nghĩ về chuyện đời, chuyện nghề trong một cuộc sống xô bồ.  

tra-dao-va-cach-thuc-thuong-thuc-tra-o-viet-nam-11

Ảnh: thuongtra.net

Dù không phải là người mê trà thì sau khi thưởng thức ly trà đạo du khách sẽ thấy được vị “tâm tình” là hương vị thanh tao, những câu chuyện về trà và người pha trà. Hãy thử thưởng thức ly trà đạo để thấy cuộc sống yên bình và giản dị, tao nhã.