Những điều thú vị về phong tục gói bánh chưng dịp Tết Nguyên Đán ở Việt Nam

Những điều thú vị về phong tục gói bánh chưng dịp Tết Nguyên Đán ở Việt Nam

Hà Nội 09.07.2020

Bánh chưng là món ăn truyền thống và cũng là món bánh không thể thiếu trong dịp Tết Nguyên Đán ở Việt Nam. Vào những ngày này, mỗi nhà đều có vài cặp bánh chưng để cúng, để làm quà biếu. Phong tục gói bánh chưng ngày Tết đã có từ bao đời nay với nhiều ý nghĩa thiêng liêng.

Được viết bởi thyltp

Nguồn gốc của bánh chưng

Nguồn gốc của bánh chưng gắn liền với truyền thuyết liên quan đến hoàng tử Lang Liêu vào đời vua Hùng thứ 6. Truyền thuyết kể lại rằng, vua Hùng khi đó muốn chọn một người con để truyền ngôi vua. Vua đã họp các người con lại và bảo rằng: “Ai đem lễ vật hợp với ý của ta đến dâng cúng Tiên Vương cho tròn đạo hiếu thì ta sẽ truyền ngôi cho”.

y-nghia-cua-phong-tuc-goi-banh-chung-ngay-tet-10

Ảnh: bazantravel.com

Các vị hoàng tử đua nhau đi tìm các món ngon, vật lạ cao sang để dâng vua với hy vọng sẽ được truyền ngôi. Chỉ có người con thứ mười tám tên là Lang Liêu vì mẹ mất sớm, chàng không có người hướng dẫn nên chàng lo lắng không biết làm thế nào. Một đêm, chàng nằm mơ thấy một vị thần hiển linh chỉ bảo rằng: "Này con, vật trong Trời Đất không có gì quý bằng gạo, vì gạo là thức ăn nuôi sống con người. Con hãy lấy gạo nếp làm bánh hình tròn và hình vuông, để tượng trưng cho Trời và Đất. Hãy lấy lá bọc ngoài, đặt nhân trong ruột bánh, để tượng trưng cho đấng sinh thành". 

Hoàng tử Lang Liêu đã làm theo lời thần chỉ bảo. Chàng lựa những hạt gạo nếp trắng tinh, không sứt mẻ, đem vo sạch rồi lấy lá xanh gói thành hình vuông, bỏ nhân vào giữa rồi mang đi luộc chín, bánh này gọi là bánh chưng. Lang Liêu còn mang gạo nếp mang đi xay thành bột, nhào thành hình tròn tượng trưng cho Trời, gọi là bánh dày. Khi Lang Liêu giải thích về ý nghĩa món bánh chưng, bánh dày trong ngày dâng lễ vật thì vua Hùng rất hài lòng và truyền ngôi cho chàng.

y-nghia-cua-phong-tuc-goi-banh-chung-ngay-tet-11

Ảnh: @banhbeo

Kể từ đó, cứ mỗi dịp Tết đến, vua lại lệnh cho người dân làm bánh chưng để cúng trời đất. Tục lệ nấu bánh chưng ngày Tết cũng vì thế mà hình thành và được lưu giữ cho đến ngày hôm nay.

Ý nghĩa của bánh chưng ngày Tết

Việt Nam gắn liền với nền văn minh lúa nước. Thời xa xưa, đời sống của người Việt đã phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên. Có thể nói, thiên nhiên quyết định đến sự ấm no của con người. Chính vì vậy, bánh chưng đã xuất hiện trong các mâm cúng thần linh, trời đất từ rất lâu. Người dân dùng bánh chưng để cảm ơn trời đất đã cho mưa thuận gió hòa và mang lại mùa màng bội thu trong suốt một năm qua. 

y-nghia-cua-phong-tuc-goi-banh-chung-ngay-tet-3

Bánh chưng là món ăn không thể thiếu trong ngày Tết (Ảnh: @giahoang12345)

Không những vậy, việc bánh chưng xuất hiện trên bàn thờ tổ tiên mỗi dịp Tết đến cũng được xem như một món ăn trang trọng, cao quý để thể hiện tấm lòng uống nước nhớ nguồn, lòng biết ơn đối với những người đi trước.

Bên cạnh đó, chiếc bánh chưng còn như mang trong đó niềm mơ ước về một cuộc sống bình yên của con người. Đậu xanh vàng, thịt mỡ chín... tượng trưng cho hình ảnh của một cánh đồng lúa chín vào mùa vụ, đời sống chăn nuôi của người dân.

y-nghia-cua-phong-tuc-goi-banh-chung-ngay-tet-13

Ảnh: daynauan.info.vn

Cách nấu bánh chưng truyền thống trong ngày Tết của người Việt

Bánh chưng ngày nay là món bánh kết hợp giữa gạo nếp, đậu xanh xay nhuyễn, thịt mỡ, thịt nạc. Vào những ngày cuối của tháng 12 âm lịch (khoảng tháng 1-2 dương lịch) thì các gia đình, nhất là ở vùng thôn quê sẽ bắt đầu công đoạn làm bánh chưng. Bánh muốn ngon thì phải lựa chọn nguyên liệu thật chu đáo. Gạo nếp phải chọn loại gạo nếp cái hoa vàng, hạt to tròn đều và mới được thu hoạch vào vụ mùa. Đỗ xanh thì phải chọn loại đỗ mới, ruột vàng, hạt mẩy và bở. Thịt lợn làm nhân bánh là loại ba chỉ hoặc thịt vai, không nên quá nạc.

Video: Cách gói bánh chưng

Cách làm bánh chưng khá cầu kỳ. Đầu tiên, người ta sẽ ngâm gạo rồi đãi thật kỹ. Đậu xanh thì mang nấu đến khi vừa chín tới. Thịt ướp các loại gia vị như muối, tiêu. Sau khi sơ chế xong các nguyên liệu thì sẽ đến công đoạn gói bánh. Loại lá dùng để gói bánh là lá dong có màu xanh mướt, không quá già cũng không quá non. Người gói bánh sẽ đặt 2 lá dong ở 2 góc so le nhau rồi cho 1 bát gạo, ½ nắm đậu xanh dàn mỏng đều lên gạo, xếp 2 miếng thịt vào giữa rồi lại cho đậu xanh và phủ gạo lên trên cùng. Tiếp đến, người ta bẻ gập lá để gói thành hình vuông rồi dùng dây lạt được chẻ mỏng từ ống giang để gói một cách chặt tay nhiều vòng trên bánh theo hình chữ thập. 

y-nghia-cua-phong-tuc-goi-banh-chung-ngay-tet-7

Gói bánh chưng là cả một nghệ thuật (Ảnh: baomoi.com)

50233454_298439567690044_2502932791928843338_n

Bánh chưng sau khi gói xong sẽ có hình vuông sắc cạnh. Ảnh: @nkkn007

Bánh sau khi gói xong cần mang đi luộc ngay để giữ được màu xanh của lá. Người ta sẽ xếp bánh chưng vào một nồi to, đổ nước ngập mặt bánh rồi luộc trên bếp củi. Bánh sẽ được luộc suốt khoảng 8-10 tiếng liên tục. Đây là thời gian vừa đủ để bánh có độ mềm lý tưởng, không quá cứng mà cũng không bị nhão.

nguoi-sai-gon-trang-dem-canh-noi-banh-chung-banh-tet-98b1ff

Xếp bánh chưng vào nồi rồi đổ ngập nước (Ảnh: bestie.vn)

Thời điểm canh bánh chưng là lúc mọi người trong gia đình quây quần lại. Bên nồi bánh chưng với bếp lửa hồng, mọi người cùng nhau trò chuyện, có thể nhấm nháp một vài món ăn nhẹ. Không khí lúc bấy giờ thật sự rất ấm cúng. Hình ảnh gia đình quây quần bên nồi bánh chưng là một bức tranh đẹp về sự đoàn viên.

y-nghia-cua-phong-tuc-goi-banh-chung-ngay-tet-12

Thức canh nồi bánh chưng (Ảnh: dantri.vn)

Sau khi luộc xong, người ta vớt bánh chưng ra ngoài để cho ráo nước và để bánh se lại. Tiếp đó bánh được để lên bàn thờ cúng tổ tiên hoặc đem làm quà Tết biếu nhau.

Trước khi thưởng thức bánh chưng thì bóc bánh là phần cũng rất quan trọng. Bạn có biết rằng bóc bánh chưng để nó không bị nát, vẫn giữ được hình dạng vuông vức là cả một nghệ thuật hay không? Đầu tiên, người ta đặt bánh lên đĩa rồi lần lượt bóc hết lá ở mặt trên. Tiếp đến, người ta dùng dây lạt buộc bánh đã được tước nhỏ để đặt lần lượt lên mặt bánh sao cho chia bánh chưng thành 16 phần. Điều đặc biệt là bạn cần nhớ thứ tự đặt các dây lạt để bước tiếp theo cắt bánh cho chuẩn. Kế tiếp, bánh được lật ngược lại, lúc này phải giữ sao cho những dây lạt ở mặt kia của bánh không bị rơi hoặc bị xô đẩy. Công đoạn tiếp theo là bóc nốt lớp lá ở mặt còn lại của bánh. Cuối cùng bạn cầm hai đầu của một sợi dây lạt kéo ngược từ bên nọ qua bên kia thật dứt khoát để cắt bánh. Sợi dây lạt nào đặt trước cần kéo trước để đảm bảo bánh được cắt đẹp và gọn gàng, nếu kéo sai thứ tự dây lạt, phần nhân của bánh sẽ bị dây lạt kéo rơi ra ngoài.

y-nghia-cua-phong-tuc-goi-banh-chung-ngay-tet-8

Ảnh: beptruong.edu.vn

Khi vừa bóc bánh ra, bạn sẽ ấn tượng với lớp gạo nếp được nhuộm màu xanh non mát mắt của lá dong gói ở bên ngoài. Hương thơm dịu nhẹ của lá dong phảng phất với hương gạo nếp cùng hình ảnh miếng bánh chưng đầy đủ màu sắc sẽ kích thích vị giác bạn ngay lập tức. Bánh chưng khi ăn mang một hương vị rất đậm đà. Món bánh vừa béo ngậy mùi thịt mỡ, lại thơm mùi đậu xanh và dẻo dẻo vị nếp mới.

Người ta thường ăn bánh chưng với dưa hành (hay hành muối, là một loại dưa muối dùng nguyên liệu chính là hành củ muối chua theo phương thức lên men vi sinh). Lý do là vị chua chua của dưa hành khi thưởng thức cùng bánh chưng sẽ giúp món ăn thêm ngon, hấp dẫn hơn, giảm độ ngấy của gạo nếp, thịt mỡ.

y-nghia-cua-phong-tuc-goi-banh-chung-ngay-tet-5

Ảnh: dienmayxanh.com

Bánh chưng có thể thưởng thức sau khi luộc hoặc làm món bánh chưng rán cũng rất ngon. Người ta thường bóc bánh chưng, cắt nhỏ thành nhiều phần và mang lên rán trong chảo ngập dầu với nhiệt độ khoảng 120 độ. Sau khi bánh vàng đều hai mặt thì vớt bánh ra và thưởng thức. Vỏ bánh khi ăn giòn tan nghe rôm rốp rất lạ miệng. Bạn có thể thưởng thức bánh kèm với ít tương ớt hoặc sốt mayonaise để tăng thêm vị đậm đà.

101122699_301691954166134_6612512484932730475_n

Bánh chưng rán cũng là món ăn biến tấu ngon trong ngày Tết Nguyên Đán ở Việt Nam (Ảnh: @bepmemup)

Ngày Tết Nguyên Đán ở Việt Nam sẽ không thể trọn vẹn nếu thiếu đi màu xanh của bánh chưng. Phong tục gói bánh chưng ngày Tết đã trở thành một nét văn hóa lâu đời ở Việt Nam. Điều này đã ăn sâu vào tiềm thức mỗi người Việt và đang được giữ gìn một cách trân trọng nhất.