Giai thoại kỳ bí về hồ Hoàn Kiếm huyền thoại giữa lòng thủ đô Hà Nội

Giai thoại kỳ bí về hồ Hoàn Kiếm huyền thoại giữa lòng thủ đô Hà Nội

Hà Nội 07.07.2020

Hà Nội - thủ đô nghìn năm văn hiến của Việt Nam - có rất nhiều điểm đến mang biểu tượng văn hóa, lịch sử và hồ Hoàn Kiếm là một trong số đó. Đây được coi là danh thắng bậc nhất nằm ở trung tâm thủ đô, hội tụ những giá trị truyền thống, khiến bao du khách trong và ngoài nước thích thú.

Được viết bởi giangntm

Hồ Hoàn Kiếm - điểm tham quan nổi tiếng nhất Hà Nội

Hồ Hoàn Kiếm là hồ nước ngọt nằm ngay trung tâm thủ đô Hà Nội, được bao bọc bởi ba tuyến phố Đinh Tiên Hoàng, Hàng Khay và phố Lê Thái Tổ. Hồ còn có tên gọi khác là hồ Gươm. Diện tích của hồ là 12ha, kéo dài 700m theo hướng Nam Bắc và rộng 200m hướng Đông Tây. 

ho-hoan-kiem-2

Hồ Hoàn Kiếm là một thắng cảnh nằm ngay trung tâm thủ đô Hà Nội. Ảnh: Tạp chí Kiến trúc

Hồ Hoàn Kiếm thu hút du khách nhờ vẻ đẹp trữ tình và thơ mộng: mùa xuân mơn mởn những hàng cây thay lá tràn đầy sức sống, mùa hè là nơi dạo chơi mát mẻ, mùa thu ngắm cây cối chuyển sắc vàng lãng mạn, mùa đông cảm nhận cái lạnh giá đặc trưng của miền Bắc trong khung cảnh bình yên. Nơi đây vừa có nét cổ kính hòa quyện cùng thiên nhiên xanh mát khiến bất cứ ai cũng cảm thấy thích thú khi ghé thăm.

ho-hoan-kiem-3

Hồ Hoàn Kiếm là điểm đến lý tưởng cho du khách trong cả bốn mùa. Ảnh: @nexyhostels

ho-hoan-kiem-5

Vẻ đẹp hồ Hoàn Kiếm ngày nay. Ảnh: Gody.vn

Giai thoại bí ẩn về hồ Hoàn Kiếm

Hồ Hoàn Kiếm đã gắn với thủ đô Hà Nội từ hàng nghìn năm trước, trải qua nhiều tên gọi khác nhau. Trước đây, hồ từng có tên là hồ Lục Thủy bởi nước xanh biếc quanh năm. Bên cạnh đó, hồ còn có tên là Thủy Quân bởi đây từng là nơi triều đình diệt thủy binh. Mãi cho đến thế kỉ XV hồ mới có tên chính thức là hồ Hoàn Kiếm gắn với truyền thuyết vua Lý Thái Tổ trả thanh gươm cho rùa thần sau khi đánh tan quân Minh.

Theo truyền thuyết, khi quân Minh đổ bộ vào, vì thế lực ban đầu còn non yếu nên quân Đại Việt nhiều lần bị thua trận. Thấy thế, đức Long Quân muốn cho nhà Lê mượn gươm thần để trừ giặc nên đã để người đánh cá có tên là Lê Thận kéo lên một lưỡi kiếm ở ven bờ sông Chu (Thanh Hóa). Lê Thận sau này gia nhập nghĩa quân Lam Sơn, và trong một lần Lê Lợi ghé lại nhà Lê Thận đã thấy lưỡi kiếm sáng rực cả một vùng trời, cầm lên xem thấy trên đó có khắc hai chữ "Thuận Thiên". Ít lâu sau, trong một lần bị quân Minh truy đuổi, khi Lê Lợi đi qua rừng thấy một ánh sáng trên ngọn cây đa, hóa ra đó là một chuôi gươm nạm ngọc. Khi lắp phần lưỡi Thuận Thiên vào chuôi gươm kì lạ thay lại vừa khớp.

ho-hoan-kiem-4

Minh họa vua Lê Lợi trả kiếm cho rùa thần ở hồ Hoàn Kiếm. Ảnh: Toplist

Vào đầu thế kỉ XV, khi Lê Lợi lãnh đạo nghĩa quân Lam Sơn và dùng thanh gươm đó chiến đấu. Bất cứ trận đánh nào Lê Lợi xông pha cũng chiến thắng, cuối cùng đuổi được quân Minh về nước. Năm 1427, khi giặc tan, Lê Lợi lên ngôi vua, lấy hiệu là Lê Thái Tổ.

Vào một hôm vua Lê Thái Tổ đang ngự thuyền rồng đi quanh hồ Tả Vọng (tên gọi khác của hồ Hoàn Kiếm xưa), bất chợt thấy rùa nổi lên mặt nước và nói: “Xin bệ hạ hoàn gươm lại cho Long Quân!”. Nhà vua bèn nâng gươm và đưa về phía rùa vàng, rùa nhanh chóng há miệng nhận lấy thanh gươm và lặn xuống nước. Vua Lê cho rằng đây là điềm lành của trời đất, để cho nước Đại Việt thái bình, thịnh trị. Từ đó hồ được gọi là hồ Hoàn Kiếm như ngày nay.

su-tich-ho-guom

Minh họa rùa thần ngậm gươm thần và lặn xuống nước. Ảnh: truyencotich.top

Hồ Hoàn Kiếm có những điểm tham quan đặc sắc nào?

Tháp Rùa

Tháp Rùa là ngọn tháp nhỏ nằm nổi bật ngay phía trung tâm hồ Hoàn Kiếm. Sở dĩ có tên gọi như vậy vì tháp xây trên đảo rùa - gò đất nhỏ giữa hồ - nơi rùa thường lên phơi nắng và đẻ trứng. Rùa ở hồ Hoàn Kiếm là loài rùa lớn, đặc biệt quý hiếm, con cuối cùng chết vào năm 2016.

Vào thời Lý - Trần, có một điếu đài được xây dựng trên gò Rùa này để cho nhà vua câu cá, thư giãn nhưng đến thời Nguyễn thì bị phá bỏ. Năm 1883, thời Pháp thuộc, có người nhà Bá Hộ Kim được cử làm trung gian Việt - Pháp, nhận thấy vị trí vô cùng đắc địa nên muốn xây tháp để chôn cất cha mẹ. Sau đó Tháp Rùa được hoàn thành nhưng ý định chôn cất cha mẹ của Bá Hộ Kim không thành. Và cho đến ngày nay Tháp Rùa vẫn sừng sững tồn tại giữa lòng hồ Gươm tạo thành danh thắng nổi tiếng ở thủ đô.

ho-hoan-kiem-11

Tháp Rùa là ngọn tháp nhỏ nằm nổi bật ngay phía trung tâm hồ Hoàn Kiếm. Ảnh: Nếm TV

Tháp Rùa có kiến trúc giao thoa giữa gothic châu Âu và mái cong Việt Nam. Xung quanh mỗi mặt tháp đều có ô cửa hình vòm, xây 3 tầng nhỏ dần lên trên và tầng 3 có dòng chữ “Quy Sơn Tháp” nghĩa là tháp núi rùa. Phần mái xây theo lối đầu đao uốn cong và rồng chầu mặt nguyệt, phần đầu có ngôi sao năm cánh.

ho-hoan-kiem-14

Tháp Rùa có kiến trúc giao thoa giữa gothic châu Âu và mái cong Việt Nam. Ảnh: @the.things.ive.seen

Hình ảnh Tháp Rùa ẩn hiện dưới những tán lá cây ven hồ đã làm nên vẻ đẹp say lòng du khách khi đặt chân đến Hà Nội. Hiện nay, du khách có thể quan sát, ngắm nhìn Tháp Rùa từ trên bờ hồ Hoàn Kiếm.

95437230_228665741773415_4038206345906244977_n

Tháp Rùa về đêm. Ảnh: @traceyslens

ho-hoan-kiem-13

Du khách có thể quan sát Tháp Rùa từ xa. Ảnh: @sayatnovaaa

Cầu Thê Húc

Một trong những điểm tham quan nổi bật nhất ở hồ Hoàn Kiếm đó chính là cây cầu Thê Húc với gam màu đỏ rực, dáng cong dẫn vào đền Ngọc Sơn. Cầu được Nguyễn Văn Siêu (nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam ở thế kỷ 19) xây dựng vào năm 1865 với 15 nhịp, 32 chân gỗ xếp thành 16 đôi. Tên "Thê Húc" nghĩa là giọt ánh sáng đậu lại hay nơi ngưng tụ hào quang bởi cầu hướng về phía Đông, hướng mặt trời mọc.

75586282_163321781557247_1342189700703905643_n

Ý nghĩa của cây cầu Thê Húc như là nơi lưu lại ánh sáng hay còn là nơi ngưng tụ hào quang bởi cầu hướng về phía Đông, hướng mặt trời mọc. Ảnh: @watanuki_kimihiro91

ho-hoan-kiem-15

Cầu Thê Húc với gam màu đỏ rực. Ảnh: Thời Đại

Cấu trúc của cầu Thê Húc mang nhiều nét kiến trúc Việt Nam xưa: trên là nhà, dưới là cầu. Xưa kia hầu hết mọi gia đình Việt Nam đều có một chiếc ao và làm cầu để tiện đi về rửa tay chân, giặt giũ quần áo.

Trong lịch sử tồn tại, cầu Thê Húc là minh chứng cho nhiều câu chuyện xung quanh hồ Gươm. Tương truyền, cứ mỗi độ kì thi, các sĩ tử chen nhau vào đền Ngọc Sơn rất đông, người trông đền phải nhắc nhở các thí sinh không chen lấn để tránh sập cầu. 

ho-hoan-kiem-16

Cấu trúc của cầu Thê Húc mang nhiều nét kiến trúc Việt Nam xưa. Ảnh: @halo.vietnam

Cầu Thê Húc đã được trải qua hai lần trùng tu. Lần thứ nhất là năm 1897 thời vua Thành Thái. Lần thứ hai là vào năm 1952, vào đêm giao thừa năm Nhâm Thìn do lượng khách đi lễ tại đền Ngọc Sơn quá đông đã làm một nhịp cầu bị gãy. Từ đó, thay vì móng cầu bằng gỗ đã được xây lại bằng xi măng dưới sự giám sát của kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng.

90089915_2475059115933189_4978845960779443696_n

Cầu Thê Húc nổi bật khi nhìn từ xa. Ảnh: @allan_around_the_world

Đền Ngọc Sơn

Đền Ngọc Sơn thể hiện một phần văn hóa tâm linh của người Hà Nội. Đây là biểu tượng về sự hòa hợp tôn giáo trên mảnh đất nghìn năm văn hiến. Đền được xây dựng theo kiến trúc chữ Tam, thờ thần Văn Xương Đế Quân, đức thánh Trần Hưng Đạo và cả Phật A di đà. Điều này thể hiện rõ quan điểm “tam giáo đồng nguyên” của người Việt trong việc thờ cúng, trong kiến trúc bài trí đền.

ho-hoan-kiem-17

Đền Ngọc Sơn thể hiện một phần văn hóa tâm linh của người Hà Nội. Ảnh: Người Kể Sử

Lịch sử ghi rằng, năm 1010 khi dời đô về Đại La (Hà Nội ngày nay), vua Lý Thái Tổ đã đặt tên ngôi chùa sẵn có tại hồ Hoàn Kiếm là Ngọc Tượng. Đến thời Trần (1226 - 1400), ngôi đền được đổi tên thành Ngọc Sơn, thờ những anh hùng, liệt sĩ hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông. Tuy nhiên vì để lâu không tu sửa nên đền sớm bị sụp đổ. Vào thời Hậu Lê (1428–1789), đền được xây dựng lại, lấy tên là chùa Ngọc Sơn. Vì phong cảnh hữu tình, nhiều người lui tới mà không được trùng tu thường xuyên nên chùa lại sụp đổ. Đến năm 1865, nhà nho Nguyễn Văn Siêu đã cho sửa lại ngôi đền Ngọc Sơn, bắc một cây cầu vào đền là cầu Thê Húc.

ho-hoan-kiem-18

Cầu Thê Húc bắc vào đền Ngọc Sơn. Ảnh: @luongdactho

Đi qua cầu Thê Húc dẫn lối vào đền, bạn sẽ được tham quan hai khu đền chính thờ hai vị thần Văn Xương Đế Quân và đức thánh Trần Hưng Đạo. Điều đặc biệt chỉ có ở đền Ngọc Sơn chính là khu vực tủ kính lưu giữ tiêu bản rùa Hồ Gươm.

ho-hoan-kiem-30

Tiêu bản rùa Hồ Hoàn Kiếm trong đền Ngọc Sơn. Ảnh: vnexpress

ho-hoan-kiem-31

Tiêu bản có thần thái như thật. Ảnh: vnexpress

Giá vé tham quan đền Ngọc Sơn: người lớn 30.000VNĐ/lượt, trẻ em 15.000VNĐ/lượt (giá vé năm 2020).

Giờ mở cửa: từ 7 giờ sáng đến 18 giờ tối vào tất cả các ngày trong tuần.

Tháp Bút

Tháp Bút là một trong những công trình được nhà nho Nguyễn Văn Siêu trùng tu và xây dựng lại sau khi hoàn thành đền Ngọc Sơn. Tháp Bút được xây dựng tượng trưng cho nền “văn vật”, có thể hiểu như là công trình hiện vật mang tính dân tộc, có giá trị về mặt nghệ thuật và lịch sử.

24274518_1997462883874888_2043400029024026624_n

Tháp Bút được xây dựng tượng trưng cho nền “văn vật”. Ảnh: @marsl.toff

Tháp Bút được xây dựng trên một gò đá, tượng trưng cho một ngọn núi có tên là Độc Tôn. Kiến trúc tháp dạng vuông, gồm 5 tầng, cao 28m và trên đỉnh tháp có dạng ngòi bút dựng ngược, vì thế mà có tên là Tháp Bút. Phần giữa tháp có khắc dọc ba chữ “Tả Thanh Thiên” có nghĩa là “viết lên trời xanh”, thể hiện khát vọng của các bậc sĩ phu yêu nước thời xưa.

ho-hoan-kiem-21

Tháp Bút được xây dựng trên một gò đá. Ảnh: @jerebtang

ho-hoan-kiem-22

Trên đỉnh tháp có dạng ngòi bút dựng ngược. @bell.beoo

Có bút chắc chắn phải có nghiên, và Nghiên mực được xây dựng nằm ở đầu cầu Thê Húc. Nghiên mực được đặt trên Đài mực, ngay lớp của thứ 3 dẫn vào đền Ngọc Sơn. Nghiên mực làm bằng đá xanh, được ba con thiềm thừ (cóc ba chân) đội trên đầu. Người đi qua Đài mực là người trong sáng, trí tuệ và có phẩm chất tốt, tiến vào gặp các bậc thánh nhân. Vì thế Đài mực được xây cao 2m, rộng rãi để người đi qua không phải cúi đầu, khúm núm mà luôn hiên ngang.

Cứ mỗi độ ngày thi về, xung quanh Tháp Bút, Đài Nghiên lại đón rất nhiều sĩ tử đến cầu may, mong muốn có một kì thi tốt đẹp.

la-bieu-tuong-van-hien-cua-viet-nam-khach-tay-biet-khach-viet-thi-khong-2

Nghiên mực nằm ở trên lớp cổng thứ 3 dẫn vào đền Ngọc Sơn. Ảnh: baogiaothong

laodong_5

Nghiên mực được ba con thiềm thừ (cóc ba chân) đội trên đầu. Ảnh: laodong

Phố cổ Hà Nội

Ngoài những điểm tham quan ở hồ Hoàn Kiếm, du khách có thể dạo quanh phố cổ Hà Nội, cách hồ khoảng 50m. Bạn nên đi bộ hoặc đi xích lô ngắm nhìn các con phố nhỏ với đa dạng nhiều nghề truyền thống. Bên cạnh đó, phố cổ còn có ẩm thực phong phú với nhiều món đặc trưng của Hà Nội như bún chả, phở, chè...

ho-hoan-kiem-23

Ngắm nhìn các con phố nhỏ cổ kính ở khu phố cổ. Ảnh: Misskick.vn

Cách di chuyển đến hồ Hoàn Kiếm

Có rất nhiều phương tiện mà bạn có thể lựa chọn để đến hồ Hoàn Kiếm như xe máy, xe ô tô, xe buýt. Phương tiện phổ biến nhất được nhiều người lựa chọn là xe máy và xe buýt.

Một số tuyến xe buýt gần hồ Hoàn Kiếm và điểm dừng:

Dừng ở bãi đỗ xe bờ hồ Hoàn Kiếm: xe 09, 14

Dừng ở Bưu điện thành phố Hà Nội: xe 08, 09, 31, 36

Dừng ở Đinh Tiên Hoàng: xe 36

Dừng ở Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: xe 04, 11, 18, 23, 34, 40

Dừng ở Cung văn hóa thiếu nhi Hà Nội: xe 04, 08, 11, 18, 23, 40

ho-hoan-kiem-7

Di chuyển bằng xe buýt đến hồ Gươm. Ảnh: Thethaovanhoa.vn

Phương tiện tham quan quanh hồ Hoàn Kiếm

Một số loại phương tiện thường được du khách chọn lựa khi đi dạo quanh hồ Hoàn Kiếm như:

Xe máy: Là phương tiện nhỏ gọn và để bạn có thể chủ động trong chuyến tham quan của mình. Tại Hà Nội có rất nhiều điểm thuê xe máy, chỉ cần bạn có chứng minh nhân dân hoặc hộ chiếu là đã có thể thuê.

Xích lô: Xích lô là một trong những phương tiện có rất nhiều quanh hồ Hoàn Kiếm và khu phố cổ Hà Nội. Dạo quanh hồ Gươm bằng xích lô là trải nghiệm mà bạn nên thử để thưởng lãm khung cảnh lãng mạn, thơ mộng của hồ.

ho-hoan-kiem-9

Dạo quanh hồ Gươm bằng xích lô để ngắm nhìn được khung cảnh một cách chậm rãi - Ảnh: Baomoi.com

Xe điện: Ở hồ Hoàn Kiếm có phục vụ xe điện chở du khách đi dạo quanh hồ và quanh khu vực phố cổ. Xe điện đỗ tại 2 điểm là đầu phố Đinh Tiên Hoàng và góc chợ Đồng Xuân. Giá cả được niêm yết ở 2 mức: 200.000 VNĐ/35 phút/7 người và 300.000 VNĐ/60 phút/7 người (giá vé cập nhật năm 2020).

ho-hoan-kiem-10

Xe điện phục vụ du khách trên hồ Hoàn Kiếm. Ảnh: Tiền Phong

Tuy không phải là hồ lớn nhất ở thủ đô nhưng hồ Hoàn Kiếm đã trở thành biểu tượng của Hà Nội. Gắn liền với cuộc sống của nhiều thế hệ con người nơi đây, hồ Hoàn Kiếm là một niềm tự hào về văn hóa và lịch sử tiêu biểu cho dải đất hình chữ S.