Những truyền thuyết thú vị về Tết Trung thu ở Việt Nam

Những truyền thuyết thú vị về Tết Trung thu ở Việt Nam

Hà Nội 07.07.2020

Tết Trung Thu là một ngày lễ chủ yếu dành cho trẻ nhỏ, mang đậm nét văn hóa truyền thống của người Việt. Có rất nhiều lý giải thú vị về nguồn gốc của ngày Tết này khiến du khách tò mò.

Được viết bởi thyltp

Cứ vào ngày 15/8 âm lịch hằng năm (khoảng tháng 9 dương lịch), người Việt lại cùng nhau đón Tết Trung thu dưới ánh trăng sáng, tròn và đẹp nhất của năm. Đây là ngày Tết của trẻ em còn có tên khác là Tết trông Trăng hay Tết hoa đăng. Trẻ nhỏ rất mong ngày này vì sẽ được tặng đồ chơi như đèn ông sao, đèn kéo quân, tò he... và được tổ chức rước đèn trung thu, ăn bánh nướng, bánh dẻo.

tet-trung-thu

Tết Trung thu ở Việt Nam. Ảnh: haivanxanh.com

Có rất nhiều giả thuyết về nguồn gốc của Tết Trung thu ở Việt Nam. Theo văn bia chùa Đọi, Tết Trung thu xuất hiện vào năm 1121 thời nhà Lý tại kinh thành Thăng Long. Lúc bấy giờ, ngày này được tổ chức cực kỳ linh đình với hội đua thuyền, múa rối nước và rước đèn. Vì Việt Nam xưa kia kinh tế phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên nên đây là dịp mà người dân tạ ơn thần Rồng đã mang đến cho họ mùa màng bội thu và ấm no. Đến thời Lê - Trịnh, Tết Trung thu được tổ chức rất long trọng và xa hoa trong phủ Chúa.

tet-trung-thu-1

Tết Trung thu xuất hiện vào năm 1121 thời nhà Lý để tạ ơn thần Rồng cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu. Ảnh: Vntrip

Sách “Thái Bình hoàn vũ ký” có đoạn viết về Tết Trung thu: "Người Lạc Việt cứ mùa Thu tháng Tám thì mở hội, trai gái giao duyên, ưng ý nhau thì lấy nhau”. Như vậy, mùa Thu là mùa của thành hôn". Theo sách này, đây là ngày Tết vốn để se duyên cho trai gái.

Còn theo học giả P.Giran (trong Magiet Religion, Paris, 1912), từ xa xưa trong quan niệm người Á Đông, mặt Trăng và mặt Trời là vợ chồng, mỗi tháng tháng chỉ gặp nhau một lần. Sau khi nhận ánh sáng của mặt Trời, mặt Trăng dần đi xa và bắt đầu một chu kỳ mới. Vì thế, Trăng được coi là âm chỉ nữ giới. Vào ngày rằm tháng tám là ngày trăng đẹp nhất nên dân gian mới mở hội mừng Trăng.

tet-trung-thu-2

Theo một giả thuyết khác, vào ngày rằm tháng tám là ngày trăng đẹp nhất nên dân gian mới mở hội mừng Trăng. Ảnh: baihay

Nguồn gốc của Tết Trung thu còn được giải thích qua câu chuyện dân gian về cây đa và chú Cuội. Xưa kia, có một chàng trai nghèo sống cô độc ở miền núi tên là Cuội. Tất cả tài sản của chàng chỉ vỏn vẹn có một chiếc rìu nhỏ. Một hôm, khi Cuội đang đi đốn củi trong rừng thì bắt gặp mấy chú hổ con. Sợ chúng lớn lên sẽ gây họa về sau nên Cuội xông đến giết chúng. Vừa lúc đó, hổ mẹ về và đuổi theo Cuội. Hốt hoảng, Cuội leo lên cành cây và sợ hãi ở yên trên đó. Từ trên cây, nhìn cảnh hổ mẹ lồng lộn trước đàn con đã chết, Cuội cũng cảm thấy ân hận. Nhưng chỉ một lát sau, hổ mẹ bỏ đi đâu rồi lại quay lại với một nắm lá ngoạm trong miệng. Nó nhai nát rồi nhả vào vết thương của lũ con. Ngay lập tức, lũ hổ con dần cựa quậy rồi sống lại. 

Biết được đó là cây thuốc thần, sau khi đàn hổ đi khỏi, Cuội liền đến đào cây thuốc mang về nhà. Trên đường đi, Cuội gặp một ông lão chết ven đường, chàng liền lấy lá thuốc nhai và mớm vào miệng ông lão. Khi ông lão sống dậy hỏi chuyện mới biết là cây thuốc thần. Ông lão liền nói: “Cây thuốc này tên là cây đa, con hãy chăm sóc nó để cứu thiên hạ. Nhưng nhớ là đừng có tưới bằng nước bẩn mà cây bay lên trời”.

Từ ngày có cây thuốc quý, Cuội mang đi khắp nơi cứu người mà không hề lấy tiền. Một lần nọ, có lão nhà giàu đến tìm Cuội xin chàng cứu cho con gái lão vừa chết đuối. Sau khi cô gái sống dậy, nàng xin lấy Cuội làm chồng. Cuộc sống hai vợ chồng cứ thể diễn ra êm ấm cho đến một hôm vợ Cuội bị bọn cướp giết. Chúng biết Cuội có cây thuốc quý nên đã moi ruột vợ Cuội rồi vứt đi. Không có ruột, Cuội chẳng thể nào cứu sống được vợ. Thấy Cuội khóc thảm thiết, chú chó mà chàng nuôi liền xin hiến ruột mình. Dù rất đau lòng nhưng Cuội phải cứu sống vợ. Cuội đã nặn thử một bộ ruột bằng đất, rồi đặt vào bụng chó, nó cũng sống lại.

tet-trung-thu-3

Minh họa chú Cuội bay về trời cùng cây đa. Ảnh: sachhay24h

Thế nhưng kể từ đó, tính nết vợ Cuội cũng kỳ cục hơn. Nàng rất đãng trí khiến Cuội bực mình. Một hôm, khi Cuội đi làm về thì thấy vợ đang đi vệ sinh dưới gốc cây thuốc quý. Lúc đó, cây đảo mạnh, gió thổi ào ào cuốn cây đa bật gốc và bay lên trời. Thấy thế, Cuội hốt hoảng vứt gánh củi nhảy đến và móc rìu vào rễ cây định lôi cây xuống. Nhưng vì lực quá mạnh nên đã kéo cả Cuội và cây lên cung trăng. Từ đấy, Cuội ở trên cung trăng với cây đa của mình. Cứ đến ngày rằm tháng 8 hằng năm, người ta nhìn lên mặt trăng thì thấy một vết đen hình cây cổ thụ có người ngồi dưới gốc giống như chú Cuội ngồi gốc cây đa… Vì thế Tết Trung thu được tổ chức để tưởng nhớ Cuội đã từng cứu giúp người dân.

tet-trung-thu-4

Minh họa chú Cuội ngồi gốc cây đa trên cung trăng. Ảnh: vietbao

Ngoài ra, cũng có một câu chuyện về Tết Trung thu bắt nguồn từ Trung Quốc rất phổ biến gắn với chị Hằng Nga. Từ thời xa xưa, trên trời xuất hiện đến mười ông mặt trời khiến mặt đất nóng đến bốc khói, biển hồ khô cạn, người dân gần như không thể sống nổi. Lúc bấy giờ, có một anh hùng tên là Hậu Nghệ đã trèo lên đỉnh núi Côn Lôn dùng thần lực giương nỏ thần bắn rụng chín ông mặt trời. Nhờ vậy, chàng nhận được sự tôn kính và yêu mến của mọi người. Có rất nhiều người đến xin tầm sư học đạo, trong đó có học trò tên Bồng Mông. Không lâu sau, Hậu Nghệ lấy một người vợ xinh đẹp, tốt bụng tên là Hằng Nga. Mọi người đều ngưỡng mộ đôi vợ chồng trai tài gái sắc này.

tet-trung-thu-5

Sự tích chị Hằng được nhắc đến nhiều trong dịp Tết Trung thu. Ảnh: subibo

Một hôm, trên đường đi thăm bạn, Hậu Nghệ tình cờ gặp Vương mẫu nương nương, chàng bèn xin thuốc trường sinh bất tử. Tuy nhiên, khi uống thuốc này vào sẽ bay lên trời thành tiên. Hậu Nghệ không nỡ xa vợ nên đành không uống mà đưa Hằng Nga cất giữ.

Một ngày nọ, khi Hậu Nghệ ra ngoài đi săn, Bồng Mông đã ép Hằng Nga phải đưa thuốc bất tử. Trong lúc nguy cấp, nàng đã lấy thuốc ra và uống hết. Vừa uống xong, nàng bỗng thấy người nhẹ nhàng rời khỏi mặt đất và bay lên trời. Nhưng do Hằng Nga còn nhớ chồng, nên chỉ bay đến mặt trăng là nơi gần với nhân gian nhất rồi trở thành tiên. Khi nghe kể lại chuyện, Hậu Nghệ đau khổ nhìn lên trời đêm gọi tên vợ. Lúc nhìn lên, chàng thấy ánh trăng đêm nay sao thật sáng, lại có thêm một bóng người trông giống Hằng Nga. Hậu Nghệ vội sai người đến hậu hoa viên - nơi Hằng Nga yêu thích - lập bàn hương án, đặt lên đó những món ăn và trái cây mà bình thường nàng thích ăn nhất, để tế Hằng Nga nơi cung trăng đang nhớ đến mình.

tet-trung-thu-6

Chuyện tình Hằng Nga và Hậu Nghệ. Ảnh: baogiaothong

Sau khi nghe tin Hằng Nga đã thành tiên nữ trên cung trăng, người dân cũng đã bày hương án dưới ánh trăng rằm để cầu xin nàng ban phát sự may mắn, bình an. Từ đó, phong tục cúng trăng vào Tết Trung thu được hình thành. Đến nay, vào mỗi dịp Tết Trung thu, câu chuyện chị Hằng vẫn thường được hay kể cho các bé thiếu nhi nghe cũng như có những hoạt động đóng vai chị Hằng.

Tết Trung thu là một ngày lễ rất có ý nghĩa và mang đậm nét văn hóa của người Việt. Nếu có dịp, du khách hãy đến Việt Nam vào ngày Tết Trung thu để cảm nhận hết được không khí náo nhiệt cũng như các hoạt động truyền thống thú vị trong ngày này.