Bạn biết gì về bánh Trung thu ở Việt Nam?

Bạn biết gì về bánh Trung thu ở Việt Nam?

Hà Nội 16.07.2020

Tết Trung Thu là một dịp lễ lớn của người Việt. Theo phong tục, cứ mỗi dịp Trung Thu đến thì người Việt lại dùng bánh Trung Thu để cúng tổ tiên, làm quà biếu cho người thân. Những chiếc bánh này có tên gọi là có nhiều ý nghĩa thiêng liêng.

Được viết bởi thyltp

Đôi nét về Tết Trung thu

Hằng năm, cứ vào ngày 15/8 âm lịch (khoảng tháng 9 dương lịch) thì người Việt lại háo hức đón Tết Trung Thu hay còn gọi là Tết Thiếu Nhi, Tết Đoàn Viên. Đây là một trong những lễ hội lớn ở Việt Nam và cả một số nước châu Á như Trung Quốc, Đài Loan…

Tết Trung Thu là dịp mà mọi người sẽ làm mâm cỗ để tưởng nhớ tổ tiên. Mâm cỗ có thể khác nhau tùy gia đình nhưng không thể thiếu bánh Trung thu, kẹo, trà, rượu, hoa quả.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-1

Bánh Trung thu là món bánh không thể thiếu dịp Tết Trung Thu (Ảnh: bachhoaxanh.com)

Lúc xưa, Tết Trung Thu là dịp để mọi người trong gia đình quây quần bên nhau ngắm trăng, ăn bánh dưới tiết trời mát mẻ của mùa thu. Trẻ em sẽ cùng nhau chơi các trò chơi dân gian, rước đèn, múa lân, múa rồng...vui nhộn.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-5

Rước đèn Trung thu với lồng đèn ngôi sao (Ảnh: haivanxanh.com)

Dần dần, Tết Trung Thu tại Việt Nam đã trở thành Tết thiếu nhi. Trong dịp này, các em sẽ được tổ chức ca hát, rước đèn lồng, xem múa lân, được người lớn tặng bánh kẹo. Dù cuộc sống có hiện đại, xô bồ nhưng cứ vào dịp Tết Trung Thu, đường phố vẫn ngập tràn màu sắc của những chiếc đèn lồng, nhộn nhịp âm thanh của tiếng trống múa lân. Đặc biệt hơn cả, những chiếc bánh Trung Thu vẫn luôn xuất hiện như một món quà tinh thần không thể thiếu.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-6

Màn trình diễn múa lân đầy màu sắc  trong Tết Trung thu (Ảnh: @burningsunld)

Nguồn gốc của bánh Trung thu

Bánh Trung thu có nguồn gốc từ Trung Quốc và được lan truyền đến Việt Nam. Tương truyền rằng, vào cuối thời Nguyên của Trung Quốc (1206-1271) có hai vị lãnh đạo của phong trào khởi nghĩa nông dân là Chu Nguyên Chương và Lưu Bá Ôn đã tổ chức nhân dân vùng lên chống giai cấp thống trị tàn ác. Để có thể truyền tin tức về ngày khởi nghĩa là ngày rằm tháng 8 âm lịch - lúc trăng sáng nhất - thì người dân đã làm những chiếc bánh hình tròn, trong những chiếc bánh này có nhét một tờ giấy truyền tin. Chiếc bánh này được truyền đi khắp nơi. Về sau, người Trung Quốc đã làm bánh Trung thu vào ngày rằm tháng 8 hằng năm để kỷ niệm sự kiện đó.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-7

Bánh Trung thu đã có từ rất lâu tại Việt Nam (Ảnh: @nu_store_19)

Lại có truyền thuyết khác về bánh Trung thu cũng có nguồn gốc từ Trung Quốc, thời đó họ gọi bánh Trung thu là bánh nguyệt. Thời nhà Chu, xuất hiện một loại bánh kỷ niệm Thái Sư Văn Trọng gọi là bánh Thái Sư. Người ta cho rằng bánh này là thủy tổ của bánh Trung thu. Vào thời Tây Hán, Trương Thiên đi Tây Vực mang về Trung Quốc hạt mè, hạt hồ đào, dưa hấu làm nguyên liệu cho bánh này thêm dồi dào. Vì nguyên liệu chính là hồ đào nên bánh còn được gọi là bánh hồ đào. Loại bánh này còn xuất hiện trong đời sống người dân Trung Quốc kéo dài cho đến triều đại nhà Đường (618-907 sau Công Nguyên).

Trong một lễ hội chào đón trăng rằm, Hoàng đế Đường Huyền Tông đã ăn thử một miếng bánh này và vô cùng ngạc nhiên trước hương vị của nó. Dương Quý Phi lúc này nhìn lên bầu trời đêm và thấy trăng tròn nên đã đề nghị lấy tên loại bánh này liên quan đến trăng nên gọi là bánh nguyệt.

Các loại bánh Trung thu ở Việt Nam và ý nghĩa của nó

Cứ đến dịp Tết Trung Thu vào ngày rằm tháng 8 hằng năm, người ta thường tặng những chiếc bánh Trung thu để cầu chúc nhau một cuộc sống viên mãn, tròn đầy như hình dạng của chiếc bánh. Đây là món quà tinh thần không thể thiếu trong dịp này. Ở Việt Nam, bánh Trung thu được chia làm bánh dẻo và bánh nướng. Hai loại bánh này hình tròn đường kính khoảng 10cm, hoặc loại bánh hình vuông có chiều cao từ 4cm - 5cm.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-11

Bánh dẻo và bánh nướng là hai loại bánh Trung thu truyền thống ở Việt Nam (Ảnh: @mine.cakeee)

Ngoài ra, còn có những kiểu bánh Trung thu hiện đại với hình dạng khác như đàn lợn, cá chép. Hình ảnh cá chép là biểu tượng của sự cao quý, giàu sang và sự đoàn kết. Người ta tặng bánh Trung thu cá chép với ý nghĩa cầu chúc cho đối phương đạt thành tích cao trong học tập, thi cử cũng như công việc.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-18

Bánh hình cá chéo (Ảnh: sunrisebakery.vn)

Những chiếc bánh Trung thu hình heo mẹ và đàn heo con đáng yêu cũng thường góp mặt trong các mâm cỗ Trung thu. Đây là hình ảnh biểu trưng cho sự khăng khít của các thành viên trong gia đình. Đồng thời, nó còn thể hiện sự mơ ước về cuộc sống no đủ, hạnh phúc.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-10

Bánh Trung thu tạo hình hoa và đàn heo xinh xắn (Ảnh: @gigimisu.de)

Bánh dẻo

Bánh dẻo được làm từ những nguyên liệu như: bột bánh dẻo, nước đường và tinh dầu hoa bưởi để tăng hương thơm cho vỏ bánh. Phần nhân bánh rất đa dạng, chủ yếu là nhân ngọt như đậu xanh, hạt sen. 

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-12

Bánh dẻo hình tròn là biểu tượng của sự đoàn viên (Ảnh: monngon.tv)

Để làm vỏ bánh, người ta sẽ hòa đường với nước nóng rồi đun nhỏ lửa cho đến khi đường tan thì cho thêm ít nước cốt chanh, đun thêm khoảng 1 phút thì tắt bếp. Tiếp đến, cho thêm dầu ăn và tinh dầu bưởi vào nồi nước đường đun sôi đó. Sau đó, người làm bánh cho bột bánh dẻo vào nồi nước đường còn nóng và trộn đều bột. Chờ bột nguội thì sẽ nhồi bột đến khi bột dẻo mịn mà không dính tay. Cuối cùng, người ta phủ ít bột khô lên mặt bàn sạch và đặt bột bánh dẻo lên trên và để bột nghỉ trong khoảng 30 phút. 

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-14

Nhào bột làm vỏ bánh dẻo khá công phu (Ảnh: nguoihanoi.vn)

Để làm nhân bánh dẻo, người ta sẽ cho bột bánh dẻo, nước đường cùng loại nhân chính của bánh (đậu xanh, hạt sen, đậu đen)... đun trên bếp với lửa nhỏ trong vài phút. Tiếp đến, cho dầu ăn vào đến khi thấy hỗn hợp đặc lại thì cho tiếp ít bột bánh dẻo đã hòa tan cùng nước cho vào hỗn hợp cùng với mạch nha rồi đảo đều tay.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-15

Công đoạn cho nhân vào bột đòi hỏi sự tỉ mỉ để tạo hình chiếc bánh dẻo thật đẹp (Ảnh: sunhouse.com.vn)

Sau bước làm nhân và làm vỏ, bánh sẽ được cho vào các khuôn gỗ hoặc khuôn nhựa để tạo hình. Hình tròn của chiếc bánh thể hiện hình dáng vầng trăng mùa thu tròn vành vạnh. Thêm vào đó là màu trắng ngà trong của bột nếp thể hiện ý nghĩa “đoàn viên gia đình” và cả tình yêu vợ chồng sắt son.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-13

Cho bánh dẻo vào khuôn để tạo hình (Ảnh: sunhouse.com.vn)

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-16

Chiếc bánh dẻo trắng ngần tượng trưng cho sự sắt son (Ảnh: nguoihanoi.com.vn)

Bánh nướng

Vỏ bánh nướng được làm bằng bột mì dậy men trộn với trứng gà và rượu. Nhân bánh thì có hai loại là nhân ngọt (làm từ đậu xanh, đậu đỏ, hạt sen, đậu đen, khoai môn tán nhuyễn) hoặc nhân mặn (còn gọi là nhân thập cẩm làm từ hỗn hợp dăm bông, thịt lợn, thịt gà, hạt dưa, ngó sen, bí đao…). Bên cạnh đó, người ta còn cho thêm lòng đỏ trứng vịt muối để tạo thêm hương thơm và vị mặn cho bánh.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-8

Bánh nướng nhân khoai môn (Ảnh: @nu_store_19)

Sau khi làm vỏ và nhân bánh xong, người ta sẽ quét một lớp dầu lên mặt bánh rồi mang bánh đi nướng. Nướng bánh cũng là một công đoạn quan trọng quyết định sự ngon dở của chiếc bánh. Bánh sẽ được nướng ở mức khoảng 220 - 270 độ C trong khoảng 7 phút. Sau khi lấy bánh ra, tầm 4-5 ngày sau bánh sẽ đạt hương vị thơm ngon nhất.

Vỏ bánh mềm, mịn vừa đủ, mở ra nhân bánh bên trong nhìn rất nhuyễn và bắt mắt với màu tự nhiên của các loại đậu, loại khoai… Điểm thêm đó là màu vàng cam của lòng đỏ vịt muối. Khi ăn, vị ngọt của đậu hòa cùng vị thơm của vỏ bánh và cả vị mặn mặn, bùi bùi của trứng muối khiến bạn cảm thấy kích thích vị giác.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-9

Bánh nướng nhân thập cẩm (Ảnh: @nu_store_19)

Chiếc bánh nướng với hương vị hòa quyện giữa vị ngọt và mặn, tượng trưng cho những thăng trầm của cuộc sống. Chiếc bánh cũng mang ý nghĩa rằng dù cho có khó khăn, vất vả trong cuộc sống thế nào thì vẫn có gia đình luôn bao bọc, che chở, mang lại sự ấm áp và chờ ta trở về sum vầy như vị ngọt ngào của chiếc bánh. 

Một số loại bánh trung thu hiện đại

Thời nay, có rất nhiều kiểu bánh Trung thu hiện đại với những biến tấu mới từ nguyên liệu đến kiểu dáng. Người ta vẫn làm bánh dẻo và bánh nướng nhưng nhân bên trong thì đã được thay đổi nhiều. Ngoài nhân hạt sen, đậu xanh… truyền thống thì ngày nay còn có nhân socola, sầu riêng, trà xanh, tiramisu... lạ miệng.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-2

Bánh Trung thu trà xanh (Ảnh:cafef.vn)

Bên cạnh đó, còn có những loại bánh Trung thu cách tân hơn nữa như bánh Trung thu rau câu (làm từ bột rau câu hòa tan trong nước nóng và thêm hương liệu từ nước trái cây, sữa,....khi ăn khá giòn, ngọt và mát), bánh Trung thu nhân tan chảy (phần nhân khi bẻ ra sẽ sền sệt và chảy nhìn rất hấp dẫn).

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-3

Bánh Trung thu thạch rau câu (Ảnh: foody.vn)

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-4

Bánh Trung thu nhân tan chảy (Ảnh: chanhtuoi.com)

Cách thưởng thức bánh Trung thu

Người Việt từ xưa đến nay khi thưởng thức bánh Trung thu luôn có một ấm trà xanh bên cạnh. Trà uống vào hơi chát nhưng lại là sự kết hợp hoàn hảo giữa vị ngọt của bánh với vị đắng thanh thanh quyện cùng hương thơm của trà. Hình ảnh khay bánh Trung thu với làn khói nghi ngút từ ấm trà bên cạnh đã trở thành biểu tượng đẹp trong dịp này.

Bên cạnh đó, bạn cũng có thể ăn bánh cùng với một số loại trái cây có vị chua như: kiwi, cam, táo, bưởi... Việc này sẽ giảm bớt độ ngọt đồng thời kích thích hệ tiêu hóa rất tốt cho cơ thể.

banh-trung-thu-mon-qua-cua-tinh-than-17

Thưởng thức bánh Trung thu thường đi kèm với tách trà nóng (Ảnh: Chef Viet Nguyen)

Bánh Trung thu dù đã có sự biến tấu và thay đổi nhiều nhưng vẫn giữ nguyên được ý nghĩa thiêng liêng của nó. Cứ đến Tết Trung Thu, mọi người đều cố gắng thu xếp công việc để đoàn tụ cùng gia đình bên những đĩa bánh ngọt ngào, mang đậm ý nghĩa gia đình, cuộc sống.