Cà phê vợt - thức uống độc đáo có tuổi đời hơn nửa thế kỷ tại Sài Gòn

Cà phê vợt - thức uống độc đáo có tuổi đời hơn nửa thế kỷ tại Sài Gòn

TP. HCM 16.07.2020

Thành phố Hồ Chí Minh (Sài Gòn) là đô thị nhộn nhịp với nhiều quán cà phê hiện đại. Thế nhưng đâu đó trong các góc khuất của thành phố, vẫn còn những quán cà phê vợt với tuổi đời hơn 50 năm. Cà phê vợt đến nay vẫn còn được duy trì như một văn hóa uống cà phê của người Sài Gòn. 

Được viết bởi thyltp

Nguồn gốc của cà phê vợt Sài Gòn

Cà phê du nhập vào Việt Nam vào những năm 80 của thế kỷ XIX. Lúc bấy giờ, khi chiến tranh Việt Nam - Pháp diễn ra thì người Pháp mang theo thức uống phương Tây này vào Việt Nam. Ban đầu, cà phê chỉ dành cho giới quý tộc, quan chức hoặc tầng lớp trí thức nơi thành thị. Dần dần, thức uống đen sánh, nhấp môi có vị đắng này đã trở thành món quen thuộc với người dân Việt.

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-2

Cà phê vợt đã xuất hiện ở Sài Gòn từ thế kỷ 20 (Ảnh: @beefoodyy)

Vào thế kỷ 20, khi người dân lao động gốc Hoa di cư vào Sài Gòn và sinh sống ở quận 5 thì họ đã mang đến đây món cà phê vợt. Từ một quận nhỏ, món cà phê này dần dần lan tỏa thành văn hóa cà phê khắp Sài Gòn. Cà phê vợt được xem như sự giao thoa văn hóa giữa Trung Hoa và Việt Nam. 

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-19

Nhiều cụ già và người trung niên đến thưởng thức cà phê vợt (Ảnh: @polnguyen)

Lúc bấy giờ, cà phê vợt là thức uống cho tầng lớp lao động bình dị - những người không có thời gian thư thả để ngồi ngắm nhìn từng giọt cà phê nhỏ xuống qua chiếc phin nhỏ. Ngày đó, ở khu vực Chợ Lớn của Sài Gòn (nơi đông người Hoa sinh sống), cứ mỗi buổi sáng tinh mơ, ai đi ngang qua các tiệm cà phê vợt đều quen thuộc với hương thơm cà phê chân chất, đậm đà. Mùi hương hòa quyện cùng hơi nước lan tỏa, len lỏi khắp không gian. 

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-8

Cà phê vợt là thức uống đưa bạn về với không gian hoài niệm ngày xưa (Ảnh: @popolulu.vietnam)

Người dân Sài Gòn thời đó, nhất là người Hoa, còn ăn sáng bằng cách uống cà phê vợt kèm với bánh tiêu (bánh làm từ bột mì trộn ít bột khai, rắc thêm mè hoặc vừng rồi mang lên rán trong chảo ngập dầu). Họ chấm bánh vào ly cà phê hoặc xé bánh thành từng miếng nhỏ bỏ lên muỗng rồi vớt thêm ít nước cà phê lên đó để thưởng thức.

Dần dần, cà phê phin và cà phê pha máy xuất hiện và thay thế cà phê vợt. Hiện nay, chỉ còn vài quán nhỏ với tuổi đờn trên 50 năm vẫn còn bán cà phê vợt Sài Gòn. Những người tìm đến đây là những người cao tuổi, người trung niên muốn tìm lại miền ký ức xưa cũ, trải nghiệm văn hóa cà phê trong không gian và hương vị của thời xưa.

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-6

Cà phê vợt được phục vụ nóng trong ấm nhôm (Ảnh: @polnguyen)

Cách pha chế cà phê vợt

Cứ tầm 4-5h sáng là bếp ở tiệm nước hoặc bếp ở quán hẻm phố lại đỏ lửa nấu nước pha cà phê. Không sử dụng phin, cũng chẳng dùng đến máy, người ta sẽ dùng những chiếc vợt làm bằng tấm vải thưa, dài khoảng 25cm để pha chế. Chiếc vợt này sẽ được tái sử dụng nhiều lần và làm sạch bằng cách trần chiếc vợt qua nước sôi. Họ không dùng xà phòng làm sạch vợt vì nó sẽ ám mùi chất tẩy rửa vào vợt và gây ảnh hưởng đến hương vị cà phê.

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-7

Người bán đổ nước sôi vào chiếc vợt chứa bột cà phê (Ảnh: @popolulu.vietnam)

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-14

Người bán khuấy đều để cà phê được hòa tan (Ảnh: phadincoffee.com)

Cà phê sau khi rang và xay nhuyễn sẽ được lọc qua chiếc vợt rồi để trên miệng siêu. Siêu sử dụng là siêu đất hoặc hợp kim để giữ được hơi nóng và hương thơm. Tiếp đến, người ta sẽ đổ nước sôi vào chiếc vợt và nhúng nhiều lần. Lúc này, dòng cà phê đen nâu chảy ra từ vợt tỏa hương thơm nghi ngút. Người pha chế sẽ lấy muỗng khuấy đều vài lần để cà phê đều vị rồi đậy nắp siêu lại... Cà phê sẽ được ủ trong đó khoảng 5-10 phút để đậm đà rồi mới đem ra phục vụ khách. Cách pha chế cầu kỳ là vậy nhưng giá của món thức uống này khá rẻ, chỉ khoảng 15.000đ/ly.

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-3

Cà phê sau khi đun trong siêu sẽ được rót ra ấm nhôm (Ảnh: @hd_1301)

Cách thưởng thức cà phê vợt chuẩn người Sài Gòn

Để thưởng thức cà phê vợt thì cách rót cũng rất quan trọng. Trước đây, khi mang ra cho khách, người ta sẽ đưa siêu cà phê lên cao rồi để cho dòng cà phê chảy ra từ vòi siêu tràn miệng ly và đọng lại trong cái đĩa lót ly. Cách rót tràn ly này rất khéo léo, không gây vương cà phê mà chỉ tràn đủ dư một chút. Nhiều người cho rằng cà phê mới rót tràn ra mặt đĩa rất dậy mùi thơm. Chính vì vậy, người uống kề môi vào đĩa vừa thổi vừa uống là để thưởng thức một cách trọn vẹn hương cà phê.

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-17

Ấm cà phê vợt được làm nóng liên tục (Ảnh: nhacxua.vn)

Ngày nay, người bán phục vụ cách theo cách khác. Nếu khách muốn uống lạnh thì người bán sẽ rót cà phê trực tiếp vào một cái ly rồi mang ra phục vụ. Nếu khách chọn uống nóng thì người bán sẽ rót cà phê từ siêu vào ấm nhôm rồi mang ra cho khách kèm theo một chiếc bếp than nhỏ để khách đun nóng. 

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-11

Người bán chuẩn bị ấm cà phê và bếp than để mang cho khách (Ảnh: @thong_ky_cuc)

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-4

Nếu khách uống lạnh thì người bán sẽ rót ra ly rồi thêm đá (Ảnh: @foodcollectionsmy)

Cà phê vợt không đậm như cà phê phin hay cà phê pha máy. Thế nhưng, nó lại mang một hương vị vô cùng đặc biệt. Hương cà phê nhẹ nhàng, tinh tế, có một chút mùi khen khét nhưng lại không gây khó chịu. Vị cà phê vợt không quá nhạt, cũng chẳng quá đậm, nó vừa đủ theo một cách tao nhã. Món cà phê vợt mộc mạc bình dân ấy luôn thu hút những người đi đường chỉ bằng mùi hương thoáng qua, khiến người ta tự tìm đến để rồi quyến luyến muốn trở lại. 

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-20

Ly cà phê đen đậm đặc được pha theo kiểu vợt (Ảnh: @polnguyen)

Nếu bạn không quen uống cà phê nguyên chất thì có thể thêm chút đường hoặc chút sữa vào, khuấy đều rồi nếm thử. Vị đăng đắng của cà phê nguyên chất hòa quyện cùng vị béo và ngọt của sữa, đường sẽ nhẹ nhàng lan tỏa khắp khoang miệng, rồi đến mũi khiến bạn ngất ngây.

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-9

Bạn có thể bỏ thêm sữa đặc vào ly cà phê vợt (Ảnh: @popolulu.vietnam)

Theo du khách có dịp thưởng thức cà phê vợt Sài Gòn là Quỳnh Anh (Hà Nội) chia sẻ: “Mình thấy cách pha chế ở đây rất đặc biệt, việc đun cà phê khiến hương cà phê thơm hơn. Mình gọi ly cà phê sữa đá thì thấy rất ngon, vị nhẹ và thanh dễ uống”.

Huyền Mi (Hà Nội) cũng từng thưởng thức cà phê vợt ở Sài Gòn nêu cảm nhận: “Mình rất thích ngồi những quán kiểu ngõ hẻm, ngắm phố phường như thế này. Mình thử uống cà phê vợt. Vị không chua, không quá đắng mà cũng không quá nhạt, rất khác biệt so với các loại mình từng uống”.

Văn hóa thưởng thức cà phê vợt của người Sài Gòn

Những quán cà phê vợt ở Sài Gòn chẳng wifi, chẳng máy lạnh, cũng chẳng được thiết kế cầu kỳ như các quán cà phê hiện đại. Đó chỉ là những quán nhỏ bày bàn ghế bán nơi các con hẻm, vỉa hè thế nhưng vẫn luôn thu hút khách hàng - những người muốn tìm lại nét văn hóa Sài Gòn xưa. 

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-12

Chỉ là quán cà phê nhỏ đơn sơ nhưng rất thu hút khách (Ảnh: @wide_focus)

Đến thưởng thức cà phê vợt, bạn sẽ như được trở về với không gian xưa, nơi khiến lòng người cảm thấy bình yên giữa chốn đô thị tấp nập. Du khách sẽ thấy những cụ già tóc bạc cầm tờ báo vừa đọc vừa nhâm nhi cốc cà phê, bên cạnh là những người trẻ tuổi vừa trò chuyện vừa trải nghiệm cà phê Sài Gòn xưa. Những hình ảnh này khiến bạn liên tưởng đến những thước phim về Sài Gòn những năm 1970, nay nó đã tái hiện một cách sống động ngay trước mắt bạn. 

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-13

Những cụ già vừa ngắm phố phường, vừa nhâm nhi cà phê vợt (Ảnh: @xlifeofawandererx)

Những địa điểm thưởng thức cà phê vợt ở Sài Gòn

Quán ở hẻm 330 Phan Đình Phùng, quận Phú Nhuận

Quán cà phê này đã có mặt ở đất Sài Gòn hơn 60 năm. Dù đây chỉ là quán mở trên lề đường trong con hẻm nhỏ nhưng vẫn không bao giờ vắng khách ghé thăm. Cà phê ở đây sau khi vợt sẽ được rót vào 2 ấm nhỏ, một ấm nguội dùng cho những người thích uống kèm đá. Ấm còn lại để trên bếp than lửa nhỏ để giữ nóng. Quán có nhiều loại cà phê như, cà phê đen, cà phê sữa, cà phê bạc xỉu (ly nhiều sữa ít cà phê).

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-10

Quán cà phê có tuổi đời hơn 60 năm tuổi (Ảnh: @padachalo)

Quán ở hẻm 313 Tân Phước, quận 11

Quán cà phê vợt này đã có tuổi đời hơn 50 năm. Không gian quán thiết kế đơn giản và có phần cũ kỹ nhưng chính điều này lại tạo nên nét đặc trưng níu kéo bao người trở thành khách quen của quán. Cứ 5h sáng là bếp củi của quán lại đỏ lửa để đun nước sôi pha cà phê cho khách. Khi nhấp từng ngụm cà phê, người uống sẽ cảm nhận được mùi thơm xộc lên mũi, vị đậm đà tan chảy từ đầu lưỡi đến họng. 

ca-phe-vot-thuc-uong-co-tuoi-doi-hon-nua-the-ky-tai-sai-gon-18

Quán cà phê vợt ở hẻm 313 Tân Phước không có tên cũng chẳng có biển hiệu nhưng vẫn đông khách (Ảnh: caphenguyenchat.vn)

Giữa nhịp sống hiện đại với đủ loại cà phê với đủ kiểu không gian thưởng thức nhưng cà phê vợt vẫn là thức uống đủ sức hút để khiến du khách đến Sài Gòn dừng chân thưởng thức. Dẫu năm tháng có trôi đi thì cà phê vợt vẫn mãi tồn tại đâu đó trong góc nhỏ của Sài Gòn tấp nập.