Khu di tích Hoàng thành Thăng Long -

Khu di tích Hoàng thành Thăng Long - "Di sản văn hóa thế giới" nghìn năm của Hà Nội

Hà Nội 27.07.2020

Hà Nội là “Thủ đô nghìn năm văn hiến” của Việt Nam với chiều sâu văn hóa được đúc kết qua hàng nghìn năm gắn với nhiều dấu mốc quan trọng. Và Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long là một trong những biểu tượng nổi bật cho văn hóa và lịch sử của mảnh đất này mà du khách nhất định nên ghé thăm.

Được viết bởi giangntm

Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long gắn với các triều đại phong kiến Việt Nam

Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long nằm trên địa bàn phường Điện Biên và Quán Thánh, thành phố Hà Nội. Công trình có nguồn gốc từ kinh thành Thăng Long vào thế kỷ VII, bắt đầu vào thời nhà Đinh - Tiền Lê trải qua hàng nghìn năm tồn tại và phát triển dưới các thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn cho đến ngày nay. Đây là một trong những công trình lịch sử tiêu biểu của Hà Nội thu hút rất nhiều du khách trong và ngoài nước ghé thăm. Ngày 1/8/2010, Khu di tích Hoàng thành Thăng Long được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-01

Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long là Di sản văn hóa thế giới. Ảnh: wecheckin

hoang-thanh-thang-long-nemvn-02

Lễ trao bằng di sản thế giới cho Khu di tích Hoàng thành Thăng Long vào tháng 10/2010. Ảnh: hoangthanhthanglong.vn

Với diện tích lên đến 20 hecta, khu di tích Hoàng thành Thăng Long là công trình kiến trúc đồ sộ bao gồm khu khảo cổ học 18 Hoàng Diệu và nhiều di tích trong khu di tích thành cổ Hà Nội hiện nay còn sót lại.

Sau khi Lý Công Uẩn lên ngôi vua vào năm 1009, ông là người sáng lập nên triều đại nhà Lý và ban bố chiếu dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La là Hà Nội ngày nay. Kinh thành Thăng Long được Lý Công Uẩn ra lệnh gấp rút xây dựng và chính thức hoàn thành vào năm 1011. Giai đoạn đầu, Hoàng thành Thăng Long được xây dựng gồm: La thành ở vòng ngoài bao lấy cả kinh đô, men theo 3 con sông của Hà Nội là sông Hồng, sông Tô Lịch, sông Kim Ngưu; ở giữa là Hoàng thành và vòng trong cùng là Tử Cấm thành. La Thành hay Kinh Thành la nơi ở của người dân, ở giữa là Hoàng Thành - khu triều chính và là nơi quan lại trong triều sinh sống và làm việc. Còn Tử Cấm Thành thì chỉ dành cho vua cùng hoàng hậu và một số cung tần mỹ nữ cùng sống.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-03

Bản đồ Hoàng thành Thăng Long dưới thời nhà Lê. Ảnh: vi.wikipedia.org

hoang-thanh-thang-long-nemvn-04

Hoàng thành Thăng Long thời nhà Lý. Ảnh: hoangthanhthanglong.vn

Sau khi nhà Trần được thành lập năm 1226, Hoàng thành Thăng Long được xây dựng thêm một số công trình mới khác và trùng tu. Cho đến thời nhà Lê sơ năm 1428, nơi đây được tu bổ và mở rộng thêm diện tích. Từ những năm 1516 đến năm 1527, khi nhà Mạc tiến hành các cuộc tấn công nhằm lật đổ và cướp ngôi nhà Lê, hầu hết cung điện và chùa chiền đều bị phá hủy, thiêu đốt trong đó có Hoàng thành Thăng Long. Cho đến năm 1599, Hoàng thành Thăng Long mới được tu sửa và xây dựng mở rộng.

Sau khi vua Quang Trung tiến hành dời đô về Phú Xuân (Huế) vào năm 1789, Hoàng thành Thăng long chỉ còn Bắc thành. Khi triều đại nhà Nguyễn được thành lập, nơi này chỉ còn giữ được điện Kính Thiên và Hậu Lâu vì mọi thứ lần lượt bị di chuyển vào Phú Xuân để xây dựng kinh thành mới. Mãi cho đến năm 1805, Hoàng thành cũ được vua Gia Long cho xây dựng theo kiểu Vauban của Pháp và gọi là Thành Hà Nội. Đến đời vua Minh Mạng vào năm 1831, Thăng Long được đổi tên thành Hà Nội. Sau này khi toàn Đông Dương bị Pháp chiếm trọn, Hoàng thành bị phá hủy và trở thành trại lính của người Pháp. Năm 1945 nơi đây lại trở thành trụ sở của Bộ Quốc Phòng sau chiến tranh Việt Nam.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-05

Dấu tích đoạn tường thành thời Nguyễn ở Khu di tích Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: hoangthanhthanglong.vn

 Lối kiến đỉnh cao của Khu di tích Hoàng thành Thăng Long

Lối kiến trúc của khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long được đánh giá là đỉnh cao của nền kiến trúc đương thời. Sử sách miêu tả những cung điện được chạm trổ nhiều hình thù độc đáo, khéo léo; các công trình thổ mộc được điêu khắc đầy tinh tế, đẹp đẽ mà trước giờ chưa từng có. 

hoang-thanh-thang-long-nemvn-06

Rồng đá trên thềm Điện Kính Thiên được chạm trổ tinh tế. Ảnh: thanhnien

hoang-thanh-thang-long-nemvn-07

Gạch làm bằng đất nung trang trí hoa cúc cầu kỳ. Ảnh: vi.wikipedia.org

Tất cả các cung điện trong Hoàng thành đều được sơn son, cột thì vẽ hình long hạc tượng trưng cho sự sang trọng của vua chúa. Hiện nay rất ít công trình cung điện thời phong kiến Việt Nam còn tồn tại và được lưu giữ để phục vụ cho công tác nghiên cứu, do đó những giá trị về kiến trúc cung điện của khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long luôn là một ẩn số trong lịch sử kiến trúc Việt Nam. 

hoang-thanh-thang-long-nemvn-08

Đầu chim phượng ngậm ngọc bằng đất nung trang trí mái thời nhà Lý trong Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: hoangthanhthanglong.vn

hoang-thanh-thang-long-nemvn-09

Những di vật còn sót lại của các triều đại phong kiến cho thấy kỹ thuật chạm trổ, tạo hình điêu luyện. Ảnh: @ruourantuoi

Vào những năm 2002 - 2017, các nhà khảo cổ đã khai quật được khu di sản là nền  móng của quần thể kiến trúc Đại la, Lý, Trần, Lê dưới lòng đất của Hoàng thành. Khu di sản này được đặt trực tiếp trên những chân tảng đá đỡ mái chạm khắc hình hoa sen, có thể thấy nền móng ở thời kỳ này được xây dựng rất kiên cố và bền vững.

Vẻ đẹp trong lối kiến trúc khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long còn được thể hiện qua việc sử dụng đa dạng và phong phú các loại ngói lợp cung điện. Các cung điện đều được lợp ngói âm - dương, ngói phẳng và ngói mái cùng các trang trí đầu nóc tiêu biểu như tượng đất nung hình sư tử, phượng hoặc là rồng. Đây đều là lối kiến trúc cổ của Việt Nam. Bên cạnh đó, một số khu vực khác của khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long có phong cách phương Tây như nhà con Rồng được Pháp xây dựng nên vào những năm 1886 và lối kiến trúc phục dựng.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-10

Mái ngói âm dương được trang trí kỳ công hình rồng mang hơi thở phương Đông. Ảnh: @maxbevo

hoang-thanh-thang-long-nemvn-11

Nhà con Rồng được Pháp xây dựng nên vào những năm 1886 mang kiến trúc phương Tây nhưng hiện đã không còn. Ảnh: tuoitre

Dưới những triều đại khác nhau, lối kiến trúc khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long cũng được thay đổi. Ví dụ đến thời Lê, ngói rồng được tráng các loại men như xanh, vàng làm tăng vẻ đẹp và sự hoa mỹ.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-12

Hoàng thành Thăng Long nổi bật với lối kiến trúc cổ kính mang đậm dấu ấn thời gian. Ảnh: @yuki_1203

Những điểm tham quan trong khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long

hoang-thanh-thang-long-nemvn-113

Hoàng thành Thăng Long ngày nay trở thành điểm du lịch nổi tiếng ở Hà Nội. Ảnh: @sby1021

Đến Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long, bạn có thể tham quan nhiều nơi, trong đó nổi bật là khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu, Đoan Môn, Cột Cờ Hà Nội, thềm điện Kính Thiên, Nhà D67, Hậu Lâu, Cửa Bắc,…

hoang-thanh-thang-long-nemvn-14

Cửa Bắc nhìn từ bên ngoài thời nhà Nguyễn. Ảnh: vi.wikipedia.org

Khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu

Khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu nằm về phía Đông khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long với nhiều tầng lớp. Tầng dưới cùng là di tích còn sót lại của thành Đại La, đây là tên gọi của Thăng Long do Trung Quốc cai trị ở thời nhà Đường. Tầng trên là những vết tích của cung điện thời nhà Lý - Trần, tiếp theo là một phần trung tâm của Đông cung thời nhà Lê. Tầng trên cùng là một phần của trung tâm thành tỉnh Hà Nội thời nhà Nguyễn vào khoảng thế kỷ 19 còn tồn tại.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-15

Một phần của khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu. Ảnh: vi.wikipedia.org

Bề mặt tầng dưới cùng có nhiều hiện vật được phát hiện là những nền móng cung điện thời nhà Lý - Trần, có 40 chân cột cùng nhiều những giếng cổ được xây dựng rất kiên cố,… Trên những hiện vật có nhiều họa tiết rồng, phượng được các nhà nghiên cứu mỹ thuật khám phá và khẳng định là mô típ hoa văn của thời nhà Lý. Hiện nay số hiện vật tìm kiếm được ở cả những tầng lớp Lê, Nguyễn lên đến ba triệu hiện vật.

Trong quá trình khai quật, viện khảo cổ học đã phát hiện được một tòa lâu đài có diện tích tầm 1.000m2, dạng hình tháp có 3 tầng và 4 mái. Đây được đánh giá là một công trình có tầm cỡ, quy mô lớn với giá trị lịch sử và văn hóa cao nhất được tìm thấy hiện nay. Nơi đây là bằng chứng sống mô tả sự hoành tráng của kinh thành Thăng Long vào thời kỳ nhà Lý - Trần. Bên cạnh đó, nhiều phế tích kiến trúc còn được tìm thấy đã mô tả rõ hơn phần nào dung mạo của Hoàng Thành dưới các triều đại phong kiến. Một số vật dụng hàng ngày làm bằng gốm sứ được sử dụng trong Hoàng Cung còn tồn tại cũng đã mở ra một cánh cửa mới cho công tác nghiên cứu gốm sứ Thăng Long qua các triều đại Việt Nam.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-16

Những di tích thời Lý - Trần (Khu A) thuộc Khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu. Ảnh: Viện Khảo cổ học (2004)

Cột cờ Hà Nội

Vào năm 1812 dưới triều đại của vua Gia Long, Cột cờ Hà Nội thuộc khu di tích trung tầm Hoàng thành Thăng Long được cho xây dựng. Cột cờ Hà Nội có chân đế, thân cột và vọng canh với chiều cao lên đến 60m. Ba cấp của chân đế cột cờ đều có tường hoa với nhiều hoa văn điêu khắc bao quanh. Muốn đến chân cấp thứ 2, bạn phải leo 18 bậc; từ cấp 2 lên đến cấp 3 cũng phải leo tiếp 18 bậc tại cả mặt phía Đông và phía Tây.  

hoang-thanh-thang-long-nemvn-17

Cột cờ Hà Nội ngày nay. Ảnh: @pilar_pina

hoang-thanh-thang-long-nemvn-18

Một góc nhìn ra cột cờ Hà Nội từ Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: @ heylynhh__

Đoan Môn

Đoan Môn là cửa chính phía Nam dẫn vào Khu di tích Hoàng thành Thăng Long được xây dựng vào thời nhà Lê trung hưng (thế kỷ 17-18) được tu sửa vào thời nhà Nguyễn. Cổng Đoan Môn có 5 cánh, trong đó cánh ở giữa là lối đi cho vua chúa, cận thần và quan lại sẽ đi ở 4 cửa hai bên. Cổng Đoan Môn được xây dựng theo lối tường thành cổ, cổng cuốn vòm cân xứng qua trục chính tâm của Hoàng thành. 

hoang-thanh-thang-long-nemvn-19

Đoan Môn ngày nay. Ảnh: @andyyouneverknow

Đây là kiến trúc mang đến được những đường cong duyên dáng cho cổng thành và còn giúp gia tăng tính chịu lực mà nhiều công trình vĩ đại trên thế giới vẫn còn sử dụng. Mỗi cổng được xây từ gạch vồ và đá tảng xếp chồng khít lên nhau, được ghè đẽo cẩn thận và tỉ mỉ. Những cánh cổng thành được làm từ gỗ kim nguyên khối, mỗi phiến có độ dày gần bằng 30cm.  

hoang-thanh-thang-long-nemvn-20

Mỗi cổng được xây từ gạch vồ và đá tảng xếp chồng khít lên nhau, được ghè đẽo cẩn thận và tỉ mỉ. Ảnh: hoangthanhthanglong

Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long mang ý nghĩa đặc biệt

Không chỉ đơn thuần địa điểm du lịch, khu di tích Hoàng thành Thăng Long mang giá trị cao cả như một “cuốn sách lịch sử sống” khi đã tồn tại theo suốt chiều dài của nước Việt Nam.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-21

Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long là biểu tượng lịch sử của thủ đô Hà Nội. Ảnh: @beanmit

Ngoài việc trải qua chiều dài lịch sử từ thời tiền Thăng Long đến nay, khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long còn thể hiện tính liên tục khi là một trung dù tâm hết quyền lực nhưng vẫn có hệ thống di vật đặc biệt, phong phú còn sót lại.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-22

Các tài liệu ghi chép những sự kiện lịch sử được lưu ở Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: @trangbeo1698

hoang-thanh-thang-long-nemvn-23

Cột cờ Hà Nội trên một tấm bưu thiếp đầu thế kỷ XX. Ảnh: vi.wikipedia.org

Từ những di vật được khai quật, khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long còn cho thấy được những giá trị văn hóa từ tôn giáo, tín ngưỡng, tư tưởng, học thuyết của nhiều nền văn minh. Tại đây, các nhà khoa học đã khai quật được nhiều di sản có giá trị đặc biệt như đồ gốm sứ được sử dụng hằng ngày trong hoàng cung qua thời kỳ giúp mở ra cánh cửa cho các nhà nghiên cứu về nguồn gốc và sự phát triển của gốm Thăng Long, phản ánh trình độ phát triển về kinh tế, văn hóa của dân tộc Việt Nam từ xưa. Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm gốm và tiền đồng của các quốc gia lân cận như Trung Quốc hay Nhật Bản, các nước Tây Á cũng được tìm thấy ở nơi đây. Tất cả là minh chứng cho thấy khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long còn là trung tâm giao lưu và tiếp nhận những giá trị văn hóa độc đáo từ nhiều quốc gia trên thế giới.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-24

Điện Kính Thiên thuộc Hoàng thành Thăng Long năm 1886. Ảnh: vi.wikipedia.org

hoang-thanh-thang-long-nemvn-25

Cối cửa đá thời Trần, khai quật năm 1998, hiện được trưng bày trong Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: hoangthanhthanglong.vn

hoang-thanh-thang-long-nemvn-26

Bệ chân cột thời Lê, được khai quật năm 1998. Ảnh: hoangthanhthanglong.vn

Khu di tích Hoàng thành Thăng Long tồn tại hơn 13 thế kỷ là minh chứng duy nhất cho truyền thống văn hóa lâu đời của dân tộc Việt Nam ở vùng châu thổ sông Hồng. Từ lối kiến trúc cho đến những tầng văn hóa khảo cổ hay các di sản đều phản ánh chuỗi sự kiện lịch sử nối dài qua từng vương triều phong kiến của Việt Nam. Điều này phần nào phác họa được lối cai trị, tư tưởng cho đến luật pháp, kinh tế và đặc biệt là văn hóa của thủ đô nghìn năm văn hiến.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-27

Những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc vẫn được lưu giữ tại Hoàng Thành. Ảnh: @official.vietnguyen

Các hoạt động văn hóa diễn ra ở Khu di tích Hoàng thành Thăng Long

hoang-thanh-thang-long-nemvn-28

Lễ dân hương được tổ chức ở Khu di tích Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: hoangthanhthanglong.vn

Khi đến khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long, du khách còn được khám phá và trải nghiệm những giá trị văn hóa và lịch sử lâu đời thông qua nhiều hoạt động được trung tâm bảo tồn di sản tổ chức. Một số hoạt động văn hóa và lễ hội thường niên được diễn ra vào dịp Lễ Tết Nguyên Đán như: Lễ dâng hương tưởng nhớ các bậc tiên đế vào đầu mùa xuân, lễ trồng cây nêu và thả cá chép ngày 23 tháng Chạp âm lịch,… Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long còn là nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa quy mô lớn đậm đà bản sắc dân tộc như: Liên hoan du lịch làng nghề Hà Nội, Lễ hội Áo dài Hà Nội,…

hoang-thanh-thang-long-nemvn-29

 Tái hiện phong tục Tết Đoan Ngọ tại Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: hoangthanhthanglong.vn

Ngày 5/4/2019, tại Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long đã diễn ra lễ hội "Festival Văn hóa truyền thống Việt và giao lưu văn hóa quốc tế 2019". Đây là lễ hội thu hút lượng lớn khách du lịch đổ về Hoàng thành để tìm hiểu những giá trị văn hóa của Việt Nam. Lễ hội độc đáo được diễn ra với mục đích bảo tồn và lưu giữ, đồng thời phát triển văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam, giao lưu và xây dựng tình hữu nghị quốc tế, đưa tinh hoa văn hóa Việt ra tầm thế giới. Lễ hội tái hiện lại những khung cảnh xưa của Việt Nam như cây tre, giếng nước, sân đình, chợ quê. Bên cạnh đó, lễ hội còn lồng ghép bối cảnh của hoàng cung dưới các triều đại, phục dựng lại những trang phục của các vua chúa để du khách thưởng lãm một cách rõ nét nhất. 

hoang-thanh-thang-long-nemvn-30

Không gian văn hóa lễ hội "Festival Văn hóa truyền thống Việt và giao lưu văn hóa quốc tế 2019" mang đậm dấu ấn văn hóa Việt. Ảnh: vietnamnet.vn

Những nghi thức truyền thống như rước Tứ trấn linh thiêng về Hoàng thành Thăng Long cũng được diễn ra trong lễ hội này. Một số nghi lễ thờ cúng, đạo Mẫu, trầu văn hay nghi lễ Hầu Đồng cũng được tái hiện với bối cảnh sống động. Nhiều gian hàng được tổ chức trưng bày nhiều sản phẩm truyền thống của Việt Nam để giới thiệu đến du khách tham gia lễ hội.

hoang-thanh-thang-long-nemvn-31

Tái hiện nghi lễ “Tống cựu nghinh tân” tại Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN

Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long được mở cửa vào tất cả các ngày trong tuần trừ thứ 2, buổi sáng từ 8h cho đến 11h30, chiều từ 14h đến 17h với giá vé là 30.000 đồng/ lượt và 15.000 đồng/lượt cho học sinh, sinh viên từ 15 tuổi trở lên, người cao tuổi từ 60 tuổi (giá vé năm 2020). 

Thời gian trôi qua, những những giá trị của khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long vẫn tồn tại. Không chỉ là địa điểm tham quan tiêu biểu của Hà Nội, đây còn là nơi lưu giữ, bảo tồn và tôn vinh những giá trị văn hóa Việt, là biểu hiện của bản sắc dân tộc qua nghìn năm lịch sử.