Có gì đặc biệt ở cố đô Hoa Lư -  kinh đô đầu tiên của nước Việt Nam?

Có gì đặc biệt ở cố đô Hoa Lư - kinh đô đầu tiên của nước Việt Nam?

Ninh Bình 08.09.2020

Hoa Lư không chỉ là cố đô của nước Việt Nam với nhiều di tích lịch sử mà còn là một điểm đến có nhiều thắng cảnh độc đáo. Cố đô Hoa Lư được công nhận là quần thể di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam, là một trong 4 vùng lõi của quần thể di sản thế giới Tràng An được UNESCO công nhận năm 2014.

Được viết bởi giangntm

Hoa Lư là kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến Trung ương tập quyền ở Việt Nam, tồn tại trong vòng 42 năm và gắn với sự nghiệp của ba triều đại Đinh, Tiền Lê, Lý. Không chỉ ưu ái cho vùng đất cố đô vị trí đặc biệt, thiên nhiên ở Hoa Lư cũng là một điểm nhấn để du khách có thể dừng chân tham quan, ngắm cảnh và chiêm ngưỡng những công trình kiến trúc một thời của nước Việt.

Cố đô Hoa Lư ở đâu?

Cố đô Hoa Lư nằm trên địa bàn giáp ranh giới giữa huyện Hoa Lư, huyện Gia Viễn và thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. Trước khi trở thành cố đô, nơi đây cũng chỉ là vùng đất phù sa cổ, có người cư trú ven chân núi. Minh chứng là các nhà khảo cổ học đã tìm thấy trầm tích có xương răng đười ươi và các động vật trên cạn thuộc nền văn hóa Tràng An (văn hóa hình thành từ thời kì đồ đá cũ khoảng 25 nghìn năm trước) và tìm thấy một số hang động có di chỉ cư trú của con người thuộc nền văn hóa Hòa Bình (nền văn hóa khởi nguồn cho văn minh người Việt được công nhận vào năm 1932).

co-do-hoa-lu-3

Cố đô Hoa Lư nằm trên địa bàn giáp ranh giới giữa huyện Hoa Lư, Gia Viễn và thành phố Ninh Bình - Ảnh: Tràng An thắng cảnh

Trải qua hơn 1.000 năm lịch sử cùng với nhiều thăng trầm biến đổi, cố đô Hoa Lư đã trở thành minh chứng cho lịch sử ngàn đời của nước Việt. Cố đô Hoa Lư hiện nay vẫn lưu giữ lại nhiều vết tích là những bức tường thành, dấu tích cung điện.

Hoa-Lu-Ancient-Capital-Ninh-Binh-1

Cổng thành cố đô Hoa Lư được lưu giữ cho đến ngày nay - Ảnh: Tour Du lịch - Du lịch Việt Nam

Lịch sử cố đô Hoa Lư qua các thời kì

Kinh đô Hoa Lư tồn tại 42 năm, trong đó trải qua 12 năm triều Đinh (968 - 980), triều Tiền Lê với 29 năm (980 - 1009) và cuối cùng là triều Lý (1009 - 1010).

Thời kì 3 triều 6 vua

Nhà Đinh

Sau khi dẹp loạn 12 sứ quân (năm 968) Đinh Bộ Lĩnh lập ra triều đại nhà Đinh, trở thành vị Hoàng đế đầu tiên của Việt Nam sau 1000 năm Bắc thuộc, lấy hiệu là Đinh Tiên Hoàng. Vua Đinh Tiên Hòa lấy Hoa Lư (quê hương gốc của vua) làm kinh đô, đặt tên nước là Đại Cồ Việt. Hoa Lư là nơi có núi non trùng điệp, được đánh giá là thuận lợi cho cả căn cứ thủy và bộ.

co-do-hoa-lu-5

Hoa Lư được đánh giá là nơi có núi non trùng điệp - Ảnh: Sở Du lịch Ninh Bình

Sau khi lên ngôi được 12 năm thì vua Đinh Tiên Hoàng bị ám sát, con trai thứ 3 là Đinh Toàn lên ngôi, khi đó mới 6 tuổi, lấy hiệu là Đinh Đế Toàn. Thời điểm này, Thái hậu Dương Vân Nga (vợ của Đinh Tiên Hoàng) và triều thần tôn Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên ngôi, lập ra nhà Tiền Lê. Như vậy có thể thấy được dưới thời nhà Đinh, kinh đô Hoa Lư trở thành nơi thống nhất đất nước, vua Đại Cồ Việt xưng đế và xây được kinh đô của riêng mình. Kinh đô Hoa Lư trở thành một bức tường thành phòng ngự vững chắc, tận dụng điều kiện tự nhiên là các vách núi đá vôi, đảm bảo đối phó với các thế lực thù địch.

co-do-hoa-lu-6

Kinh đô Hoa Lư trở thành một bức tường thành phòng ngự vững chắc - Ảnh: Xanh Travel

Nhà Tiền Lê

Sau khi Lê Hoàn lên ngôi, lấy hiệu là Lê Đại Hành đã giành thắng lợi trong chiến tranh Tống - Việt (981). Vua Lê Đại Hành cho xây dựng thêm nhiều cung điện lộng lẫy ở Hoa Lư, giữ vững nơi đây để phục vụ cho việc mở mang bờ cõi về sau.

Thời đó, quốc gia Chiêm Thành ở phía Nam Trung Bộ có thế mạnh về hàng hải và nghề thủ công nhưng lại thiếu các miền châu thổ rộng lớn. Chính vì thế ngay từ khi lập nước, Chiêm Thành nhiều lần giao tranh với nước Đại Cồ Việt. Lê Đại Hành lúc bấy giờ không chỉ bảo vệ vững chắc cho vùng đất phía Bắc mà còn thành công trong việc giữ vững lãnh thổ phía Nam của Đại Cồ Việt trước Chiêm Thành. Khi Lê Đại Hành mất đi, triều đại Tiền Lê cũng chấm dứt, quyền lực vào tay nhà Lý.

co-do-hoa-lu-7

Những dấu tích còn lại của nước Chiêm Thành trước đây - Ảnh: Loigiaihay

Nhà Lý

Thời nhà Lý, kinh đô Hoa Lư đóng vai trò đánh dấu sự ra đời của kinh thành Thăng Long khi Lý Thái Tổ lựa chọn dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về Đại Là là Thăng Long sau này. Hệ thống triều đình và cơ sở vật chất của kinh thành Thăng Long đều thừa hưởng từ kinh đô Hoa Lư. Vua Lý Thái Tổ dời đô vì nhận thấy kinh đô Hoa Lư chật hẹp, khó mở mang thành đô, không phù hợp với vị thế đất nước.

co-do-hoa-lu-8

Chiếu dời đô do vua Lý Thái Tổ viết - Ảnh: Soạn Bài Tập

Để tưởng niệm và nhớ đến cố đô Hoa Lư, nhà Lý đã cho xây dựng nhiều công trình kiến trúc giống như Hoa Lư ở ngay Thăng Long như phố Tràng Tiền, chùa Một Cột, làng gốm Bát Tràng... Vào năm 1054, Lý Thánh Tông (vị vua thứ 3 của triều nhà Lý) đã đổi quốc hiệu từ Đại Cồ Việt thành Đại Việt.

co-do-hoa-lu-9

Chùa Một Cột là một trong những công trình gợi nhớ về Hoa Lư xưa - Ảnh: Viet Fun Travel

Thời kì cố đô

Sau khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, con trai của Lý Thái Tổ là Lý Long Bồ được giao cai quản Hoa Lư cùng Hoàng hậu Lê Thị Phất Ngân. Sau triều nhà Lý, Hoa Lư tiếp tục giữ vai trò làm căn cứ quân sự và là trung tâm văn hóa của triều đại nhà Trần, Hậu Lê, nhà Mạc, nhà Tây Sơn. Đến năm 1804, vua Gia Long đổi tên thành nước Việt Nam, quốc hiệu Đại Việt không được sử dụng nữa. 

co-do-hoa-lu-10

Hình minh họa vua Vua Gia Long - người đổi tên nước thành Việt Nam - Ảnh: Giáo dục

Hoa Lư hiện tại

Hiện tại cố đô Hoa Lư trở thành quần thể di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam và cũng là một trong 4 vùng lõi của quần thể di sản thế giới Tràng An. Khu di tích lịch sử cố đô Hoa Lư hiện nay có diện tích 13,87km2, thuộc tỉnh Ninh Bình bao gồm:

- Vùng bảo vệ đặc biệt (3km2): là khu vực bên trong thành Hoa Lư, có đền vua Đinh Tiên Hoàng, vua Lê Đại Hành,… một phần khu sinh thái Tràng An và các đoạn tường thành, nền cung điện nằm dưới lòng đất.

co-do-hoa-lu-11

Một phần khu sinh thái Tràng An nằm trong vùng bảo vệ đặc biệt - Ảnh: Mytour

- Vùng đệm (10,87km2): gồm cảnh quan hai bên sông Sào Khê (sông nối giữa sông Hoàng Long và sông Vân thuộc huyện Hoa Lư - Ninh Bình, chảy qua cố đô Hoa Lư) và quần thể Tràng An.

co-do-hoa-lu-12

Một phần sông Sào Khê - Ảnh: Tuổi trẻ

- Các di tích liên quan trực tiếp: gồm các di tích không nằm trong 2 vùng trên nhưng cũng có vai trò quan trọng đối với sự nghiệp của nhà Đinh như chùa Bái Đính, Cổng Đông, Cổng Nam, động Hoa Lư, đền thờ Đinh Bộ Lĩnh..

co-do-hoa-lu-13

Chùa Bái Đính là di tích trực tiếp - Ảnh: Du lịch Ninh Bình

Những địa điểm không nên bỏ lỡ khi đến Hoa Lư

Khám phá di tích đền thờ

Trải qua hơn 1.000 năm lịch sử nhưng một số di tích quan trọng ở cố đô Hoa Lư vẫn được bảo tồn cho đến ngày nay, nổi bật và ấn tượng là đền vua Đinh Tiên Hoàng và đền vua Lê Đại Hành. Hai ngôi đền đều được xây dựng từ thời nhà Lý và kiến thiết lại dưới thời Hậu Lê theo kiểu nội công ngoại quốc, mô phỏng kiến trúc kinh đô xưa.

Đền vua Đinh Tiên Hoàng nằm ở xã Trường Yên, Hoa Lư, Ninh Bình, xưa kia thuộc trung tâm thành Đông của kinh đô Hoa Lư. Phía trước mặt đền là núi Mã Yên, trên núi có mộ vua Đinh. Đền vua Đinh Tiên Hoàng là công trình kiến trúc độc đáo ở Việt Nam vào thế kỷ 17, có nhiều cổ vật quý được bảo tồn như đôi voi chầu, cặp bảo vật long sàng đá (sập đá)...

Hoa-Lu-2

Cổng vào đền vua Đinh Tiên Hoàng xanh mát bóng cây. Ảnh: hanamtv

Đền vua Lê Đại Hành nằm cách đền vua Đinh Tiên Hoàng khoảng 300m, quy mô nhỏ hơn nên trong đền đem lại cảm giác gần gũi. Trước mặt đền là quảng trường trung tâm cố đô Hoa Lư, sau đền là hào nước bảo vệ cố đô chạy dưới chân núi Đìa. Đền thờ vua Lê Đại Hành sử dụng nghệ thuật chạm gỗ của thế kỷ 17 đạt đến độ tinh xảo, điêu luyện.

co-do-hoa-lu-18

Đền vua Lê Đại Hành với quy mô nhỏ - Ảnh: Wiki

Đền thờ Công chúa Phất Kim (con gái vua Đinh Tiên Hoàng) nằm cạnh đền thờ vua Lê Đại Hành và chùa Nhất Trụ. Đền thờ được lập để suy tôn người phụ nữ thế kỷ X, hiền lành, chịu nhiều sóng gió.

co-do-hoa-lu-19

Đền thờ Công chúa Phất Kim trong khu di tích - Ảnh: Wiki

Khám phá hệ thống đình làng

Ngoài các đền thờ 2 vua Đinh, Lê thì trong kinh thành Hoa Lư cũng có nhiều ngôi đình được người dân lập riêng ở mỗi làng để thờ, hiện nay các di tích thuộc sở hữu của 7 làng cổ xã Trường Yên.

Đình Yên Thành thuộc làng cổ Yên Thành, nằm ở nơi trung tâm nhất của cung điện Hoa Lư. Đình Yên Thành thờ cả vua Đinh và vua Lê.

co-do-hoa-lu-20

Dấu tích của đình Yên Thành còn sót lại - Ảnh: Khám Phá Di Sản

Đình Yên Trạch thờ vua Đinh Tiên Hoàng, thuộc làng cổ Yên Trạch, cách trung tâm quảng trường cố đô khoảng 2km.

Đình Yên Hạ thờ vua Lê Đại Hành, còn các đình khác đều bị phá hủy do chiến tranh.

Khám phá hệ thống chùa cổ

Sau khi thành kinh đô, Hoa Lư cũng dần trở thành trung tâm Phật giáo. Bắt đầu từ thế kỉ X ở Hoa Lư đã có rất nhiều chùa tháp. Vua Đinh Tiên Hoàng là người đầu tiên đặt chức tăng thống Phật giáo và quốc sư đầu tiên của Việt Nam là Khuông Việt. Điều đặc biệt ở hệ thống chùa cổ Hoa Lư là rất nhiều ngôi chùa được xây dựng trong hang núi đá vôi, dựa vào núi đá như Bái Đính, Bích Động, Hoa Sơn..

Chùa Nhất Trụ: hay còn gọi là chùa Một Cột là ngôi chùa cổ nhất ở Việt Nam, được xây dựng từ thời vua Lê Đại Hành. Cột kinh Phật trước cửa chùa vẫn được bảo toàn nguyên vẹn từ nghìn năm trước, trở thành thạch kinh cổ nhất Việt Nam.

co-do-hoa-lu-21

Chùa Nhất Trụ là ngôi chùa cổ nhất ở Việt Nam - Ảnh: Sở du lịch Ninh Bình

Chùa Bái Đính: Gồm hệ thống khu chùa cổ, một khu chùa mới được xây dựng từ năm 2003, đền thờ đức Thánh Nguyễn (vị ca tăng đứng đầu trong tổ chức Phật giáo của triều đại nhà Lý trong lịch sử), hang động sáng thờ Phật, hang động tối thờ Tiên và đền thờ thần Cao Sơn. Quần thể chùa Bái Đính là quần thể lớn với nhiều kỷ lục châu Á như nơi có tượng Phật bằng đồng dát vàng lớn nhất châu Á, có hành lang La Hán dài nhất châu Á,… Chùa Bái Đính nằm ở vùng đất hội tụ nhiều yếu tố nhân kiệt, hiện nằm ở phía Bắc của quần thể di sản thế giới Tràng An.

co-do-hoa-lu-22

Chùa Bái Đính nằm ở vùng đất hội tụ nhiều nhân kiệt - Ảnh: Sở Du lịch Ninh Bình

Chùa động Am Tiên: Thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, Ninh Bình. Nơi đây có một tấm bia cổ từ thời Lý đã mờ hết chữ với nhiều tấm bia dựng từ thời vua Đồng Khánh, trên bia viết về việc tu sửa chùa và động. Chùa động Am Tiên là nơi vua Đinh Tiên Hoàng nuôi hổ báo để trừng trị những người phạm tội nặng. Thời nhà Lý, nhà sư Nguyễn Minh Không đã ở trong chùa để tụng kinh thuyết pháp, xây bệ thờ Phật bên trong. Sau này người đời mới mở cảnh chùa để khách có thể đến hành hương.

co-do-hoa-lu-23

Chùa động Am Tiên là một địa điểm đẹp được nhiều du khách ghé đến - Ảnh: Zing

Hướng dẫn đường đi đến Hoa Lư

Hoa Lư cách trung tâm thành phố Ninh Bình khoảng 15km, bạn có thể lựa chọn di chuyển bằng phương tiện cá nhân hoặc phương tiện công cộng đến Ninh Bình, sau đó thuê xe máy để tiện cho hành trình tham quan.

Từ Hà Nội đi Ninh Bình

- Đi xe khách: Bạn có thể bắt xe ở các bến xe Giáp Bát, Mỹ Đình và xuống ở bến xe Ninh Bình. Giá vé khoảng 70.000 - 150.000 VNĐ/khách/lượt (giá vé cập nhật năm 2020), di chuyển khoảng 1h30 phút.

- Đi xe máy: Bạn đi theo đường Quốc lộ 1A cũ qua Hà Nam và đi theo hướng Ninh Bình - Thanh Hóa.

- Đi tàu hỏa: Giá vé tàu đi Hà Nội - Ninh Bình khoảng 90.000 - 200.000 VNĐ/khách/lượt (giá vé cập nhật năm 2020) tùy vào tàu và loại ghế mà bạn lựa chọn.

co-do-hoa-lu-14

Di chuyển phương tiện cá nhân đến Ninh Bình - Ảnh: Du lịch Ninh Bình

Từ thành phố Ninh Bình đến Hoa Lư

Từ thành phố Ninh Bình đến Hoa Lư khoảng 15km nên bạn có thể thuê taxi hoặc xe ôm. Hoặc bạn cũng có thể đi xe máy để tham quan các điểm khác ở Ninh Bình như Tràng An, Bái Đính..

Thời điểm hợp lý du lịch cố đô Hoa Lư

Hầu như mọi thời điểm trong năm đều thuận lợi cho chuyến tham quan cố đô Hoa Lư, nhưng nếu bạn muốn có những sự kiện đặc biệt thì có thể cân nhắc một số thời điểm. Mùa xuân khoảng tháng 3 - 4 - 5 (dương lịch) là mùa đẹp nhất và có nhiều lễ hội được tổ chức, nếu bạn muốn đắm chìm trong không khí vui nhộn và trải nghiệm nhiều hoạt động thú vị thì nên chọn thời điểm này. Ngày mùng 8 - 10 tháng 3 âm lịch (khoảng tháng 4 dương lịch) hằng năm là lúc diễn ra lễ hội truyền thống cố đô Hoa Lư (hội Trường Yên hay hội Cờ Lau).

co-do-hoa-lu-15

Lễ hội Trường Yên ở xã Trường Yên - Ảnh: Sở du lịch Ninh Bình

Cuối tháng 5 là thời điểm lúa chín ở Ninh Bình, lúc này bạn có thể kết hợp tham quan cố đô Hoa Lư và đi các điểm khác như Tam Cốc - Bích Động để ngắm những cánh đồng lúa vàng rộ.

co-do-hoa-lu-16

Mùa vàng Tam Cốc - Ảnh: Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình

Nếu muốn chiêm ngưỡng những công trình kiến trúc lâu đời, có giá trị lịch sử của Việt Nam thì không nên bỏ lỡ cố đô Hoa Lư ở Ninh Bình. Cố đô Hoa Lư không chỉ là kinh đô đầu tiên mà còn là nơi bảo tồn nhiều giá trị văn hóa, lịch sử có giá trị ngàn đời với người Việt Nam.

Tham khảo:

Wikipedia Tiếng Việt