Tìm hiểu nền văn hóa Chăm Pa độc đáo ở Tháp Đôi Quy Nhơn

Tìm hiểu nền văn hóa Chăm Pa độc đáo ở Tháp Đôi Quy Nhơn

Bình Định - Phú Yên - Khánh Hoà 03.09.2020

Bình Định - mảnh đất lịch sử văn hùng võ dũng, xứ sở của những ngôi chùa, đền tháp cổ kính đậm chất Chăm Pa thu hút biết bao nhiêu lượt du khách ghé thăm mỗi năm. Ấn tượng nhất trong số đó phải kể đến chính là Tháp Đôi Quy Nhơn, công trình ẩn chứa nhiều điều bí ẩn đáng để khám phá và tìm hiểu.

Được viết bởi xuyennt

Sở hữu vẻ đẹp thanh tịnh hòa quyện với nét cổ kính cùng phong cách kiến trúc độc đáo, Tháp Đôi Quy Nhơn là điểm đến văn hóa tín ngưỡng được ví như một trong những “đặc sản” du lịch của vùng đất Bình Định. Nằm hiên ngang giữa cái nắng và gió, công trình này chính là nơi tái hiện văn hóa tín ngưỡng và ghi dấu lịch sử nhiều thăng trầm của của người Chăm Pa thời xưa.

Tháp Đôi Quy Nhơn nằm ở đâu?

Tháp Đôi Quy Nhơn hay còn được biết với tên gọi khác là Tháp Hưng Thạnh, theo tiếng J'rai gọi là Sri Banoi. Đây là khu tháp của người Chăm Pa bao gồm hai tháp là tháp phía Bắc và tháp phía Nam song song đứng cạnh nhau tọa lạc tại phường Đống Đa, thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Hai ngôi tháp này nằm cạnh Cầu Đôi đã trở thành những biểu tượng mang ý nghĩa văn hóa và tín ngưỡng tâm linh của người Bình Định.

61424978_1887931987975303_1761578311888501332_n

Tháp Đôi Quy Nhơn là công trình kiến trúc độc đáo ở Quy Nhơn. Ảnh: @hiros410

Tháp Đôi Quy Nhơn sở hữu vị trí đắc địa ngay trung tâm thành phố, thuận tiện cho du khách đến tham quan, tìm hiểu. Năm 1980, Tháp Đôi Quy Nhơn đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia. Đây là công trình kiến trúc nằm trong 8 cụm Tháp Chăm Pa có lịch sử lâu đời, biểu tượng cho nghệ thuật kiến trúc Chăm Pa cổ và là một trong những danh lam thắng cảnh ở Bình Định có lịch sử lâu đời.

Lịch sử hình thành và phát triển của Tháp Đôi Quy Nhơn

Theo một số tài liệu ghi chép, Tháp Đôi Quy Nhơn được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ X đến đầu thế kỷ XV, thời kỳ vương quốc Chăm Pa giao lưu với vương quốc Khmer nên các công trình nghệ thuật kiến trúc - điêu khắc Angkor có sự ảnh hưởng ít nhiều vào kiến trúc điêu khắc của tháp. Do nằm trên vùng đất thuộc làng Hưng Thạnh, đất của huyện Tuy Phước xưa nên ngôi Tháp Đôi này còn được người dân địa phương gọi khác là Tháp Hưng Thạnh.

43914009_593836564382490_1853397094450832697_n

Ngôi tháp cổ này có lịch sử lâu đời. Ảnh: @pterantula

Trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam, phần đỉnh của hai tòa Tháp Đôi đã bị hư hại khá nghiêm trọng. Năm 1986, với sự giúp đỡ của một nhóm chuyên gia khảo cổ học người Ba Lan và các chuyên gia khảo cổ trong nước, hai tòa tháp này từng bước khôi phục và trả lại phần nào hình dáng ban đầu. Từ năm 1990 đến năm 1997, Tháp Đôi Quy Nhơn đã được Việt Nam đầu tư để trùng tu và tôn tạo. Về sau 2 tòa tháp này được cải tạo, mở cửa rộng rãi để phục vụ du khách thập phương đến tham quan và tìm hiểu văn hóa Chăm lâu đời tại đây.

Kiến trúc của Tháp Đôi Quy Nhơn có gì khác biệt?

Khác với kiến trúc cổ của người Chăm Pa là một cụm tháp bao gồm 3 tháp lớn nhỏ thì Tháp Đôi Quy Nhơn lại chỉ được xây đúng 2 tháp nằm song song nhau với tháp lớn cao 25m và tháp nhỏ cao 23m. Do chịu ảnh hưởng nặng nề bởi chiến tranh trong thời gian dài, cả hai tháp đều bị hư hại phần đỉnh. Hiện tại, Tháp Đôi Quy Nhơn có chiều cao lần lượt là tháp lớn cao 20m, tháp nhỏ cao 18m. Khuôn viên của tháp có diện tích khoảng 6.000 mét vuông và được bao quanh bởi những thảm cỏ xanh mướt, những hàng cây rợp bóng.

thap-doi-quy-nhon-5

Cụm tháp này có diện tích 6.000 mét vuông và bao quanh bởi cỏ xanh mướt. Ảnh: zingnews.vn

Điểm ấn tượng thu hút khách tham quan của công trình này chính là cấu trúc khá đặc biệt. Khác hẳn với các loại tháp vuông nhiều tầng được xây dựng theo kiến trúc truyền thống của Chăm Pa, 2 tòa tháp này lại được chia làm 2 phần chính là khối thân vuông vức và phần đỉnh hình tháp mặt cong. Từ xa nhìn lại, 2 ngọn tháp này có đôi nét tương tự như đền thờ Khmer thời Angkor Wat.

Đôi tháp này được xây hoàn toàn bằng gạch nung đỏ xếp khít theo kỹ thuật xây của người Chăm cổ và được cố định với nhau bằng chất dính siêu bền. Đây là kỹ thuật xây độc đáo của người Chăm Pa, đến nay kỹ thuật này vẫn là ẩn số đối với các nhà nghiên cứu khoa học. Họa tiết trang trí ở 2 ngôi tháp cổ này cũng mang những nét riêng biệt và vô cùng sinh động.

thap-doi-quy-nhon-4

Ngôi tháp được xây theo kiến kiến trúc của người Chăm Pa cổ. Ảnh: @hnsuong

Hình ảnh chim thần Garuda bằng đá khổng lồ với hai tay đưa cao, trang trí các góc tháp đều được tạc theo mô hình và phong cách nghệ thuật Khmer ở thế kỷ XII - XIII. Riêng toàn bộ phần dưới và phần thân của tháp vẫn giữ nguyên hình dáng, cấu trúc và kiểu trang trí đặc trưng của những ngôi tháp Chăm truyền thống như khối thân hình vuông, mặt tường bên ngoài được trang trí bằng cửa giả. Các cột ốp, các mặt nổi nằm ở giữa các cột ốp ở 2 tòa tháp hay vòm bên trên các cửa giả đều có bề mặt trơn nhẵn và thiết kế vút cao lên thành những mũi lao khá thú vị.

thap-doi-quy-nhon-5

Thân tháp được điêu khắc và trang trí khá tinh xảo. Ảnh: mytour.vn

Ở ngôi tháp phía Bắc, toàn bộ phần chân tường được bó bằng những tảng đá cát lớn giống như một đài sen khổng lồ có nhiệm vụ chống đỡ toàn bộ tháp. Giữa những cánh sen, các nhà điêu khắc tạc tu sĩ ngồi thiền, hai bên là voi đứng chầu đối xứng tương tự như các tháp Chăm truyền thống khác.

thap-doi-quy-nhon-9

Phần chân tường được ví như đài sen khổng lồ của tháp Bắc. Ảnh: redsvn.net

Phần đầu tường phía trên của ngôi tháp này cũng được bố trí nhô ra để tạo thành bộ diềm mái lớn và được trang trí bằng hình các con khỉ đang múa, hình các con vật mình sư tử đầu voi hay những hình phù điêu các vũ công 6 hoặc 8 tay làm bằng đá mang màu sắc tôn giáo của người Chăm xưa. Xung quanh diềm mái của tháp là hình ảnh 21 vũ nữ. Các chi tiết này đều được chạm khắc tinh xảo thể hiện sự tài hoa khéo léo của những người thợ xưa.

thap-doi-quy-nhon-7

Các chi tiết của tháp đều điêu khắc khéo léo. Ảnh: traveloka.com

Ngôi tháp nhỏ nằm ở phía Nam cũng được xây dựng tương tự như tháp lớn. Dù đã bị hư hại khá nhiều, tuy nhiên các vòm cửa giả, hình trang trí trên các tầng của đỉnh tháp cũng đều gần giống tháp Bắc. Riêng với phần diềm mái tháp được trang trí bằng đàn hươu 13 con thay vì các hình vũ nữ như ở ngôi tháp lớn.

Ý nghĩa văn hóa của Tháp Đôi Quy Nhơn

Theo các nhà nghiên cứu khoa học, khảo cổ, Tháp Đôi Quy Nhơn được thiết kế theo nguyên lý Âm - Dương là Trời và Đất, Chồng và Vợ. Một ngôi tháp lớn, một ngôi tháp nhỏ đứng gần kề nhau như cặp vợ chồng quấn quýt không rời. Bên trong tháp thờ các linh vật Linga và Yoni được tạc khắc liền khối với nhau. Đây đều là các biểu tượng tượng trưng cho tín ngưỡng phồn thực, sự sinh sôi nảy nở, mùa màng bội thu và con đàn cháu đống.

thap-doi-quy-nhon-2

Biểu tượng Linga và Yoni bên trong Tháp Đôi Quy Nhơn. Ảnh: dulich.laodong.vn

Trong quan niệm tôn giáo Chăm Pa, Linga là bộ sinh thực khí nam, tượng trưng cho thần Siva - một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo. Còn Yoni là bộ sinh thực khí nữ, biểu tượng cho âm tính, tượng trưng cho thần Uma, là vợ của thần Siva. Đây cũng chính là công trình mang ý nghĩa tôn giáo được xây bằng gạch đặc trưng của nền văn hóa Chăm Pa hiếm hoi còn sót lại trên đất mảnh đất Bình Định.

Vé tham quan và giờ mở cửa

Hiện nay Tháp Đôi Quy Nhơn mở cửa cho du khách và tham quan tất cả các ngày trong tuần trong khung giờ từ 7h - 11h30 sáng và từ 13h30 - 17h chiều. Mức giá vé vào cửa đang áp dụng trong năm 2020 là 20.000 đồng/1 vé.

106904730_311534090223447_1249479890135609407_n

Hiện nay Tháp Đôi mở cửa rộng rãi cho khách tham quan. Ảnh: @grant.meo

Nét đẹp cổ kính và nét đẹp kiến trúc độc đáo có một không hai của Tháp Đôi Quy Nhơn hứa hẹn mang đến cho du khách những trải nghiệm trọn vẹn nhất về văn hóa nghệ thuật điêu khắc cũng như tín ngưỡng truyền thống của người Chăm.

Tham khảo:

Wikipedia Tiếng Việt