Thưởng thức gỏi lá - món ăn độc đáo có đến hàng chục loại lá khác nhau

Thưởng thức gỏi lá - món ăn độc đáo có đến hàng chục loại lá khác nhau

Gia Lai - Kon Tum 25.08.2020

Tây Nguyên đại ngàn không chỉ thu hút khách du lịch bởi những ngọn thác, những con đường đất đỏ hay những cánh rừng bạt ngàn mà ẩm thực của mảnh đất này cũng mang một màu sắc đặc trưng đậm chất núi rừng. Trong số đó, gỏi lá Kon Tum là một đặc sản độc đáo từ tên gọi đến cách chế biến và thưởng thức. 

Được viết bởi thyltp

Gỏi - món ăn phổ biến ở Việt Nam

Gỏi ở Việt Nam là món ăn có nguyên liệu chính thường là thịt, tôm, cá kèm với một ít đu đủ, dưa leo, rau (rau húng, rau răm, bắp chuối…). Món này có thể bày trực tiếp lên đĩa rồi trộn cùng một chút nước mắm chua ngọt và thưởng thức. Bên cạnh đó, người ta còn có thể ăn theo hình thức cuốn, tức là dùng bánh tráng cuộn tất cả các nguyên liệu lại với nhau rồi thưởng thức kèm nước chấm.

Hương vị của gỏi độc đáo và đa dạng vì có nhiều rau, có vị chua ngọt và béo bùi của thịt kích thích vị giác. Với tính chất thanh mát, gỏi thường được sử dụng làm món khai vị trong các bữa ăn ở Việt Nam.

goi-la-kon-tum-16

Gỏi là món ăn phổ biến ở Việt Nam (Ảnh: @cookingwithmamamui)

Nguồn gốc của tên gọi của gỏi lá

Gỏi lá là món ăn phổ biến khắp các tỉnh Tây Nguyên nhưng nơi có gỏi lá ngon nhất và nổi tiếng nhất phải kể đến hai tỉnh Kon Tum và Gia Lai. Hiện nay chưa có một tài liệu nào ghi chính xác về thời gian ra đời của gỏi lá. Chỉ biết rằng đây là món đặc sản này đã gắn liền với vùng đất Kon Tum nói riêng và cả Tây Nguyên nói chung gần 30 năm qua. Sở dĩ món ăn này có tên gọi "gỏi lá” bởi thành phần chính của nó chủ yếu là các loại lá, có thể lên đến hơn 70 loại. Tôm, thịt, cá chỉ là yếu tố phụ giúp kích thích vị giác. 

Một khay gỏi lá dành cho 3-4 người ăn có giá chỉ khoảng 200.000đ/khay.

goi-la-kontum-20

Gỏi lá là món ăn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe vì có rất nhiều loại lá khác nhau (Ảnh: vietnamlocalfood)

Món ăn này có nhiều lợi ích với sức khỏe do trong đó có nhiều loại lá có chứa dược tính giúp an thần, ngủ ngon giấc, cải thiện trí nhớ cũng như điều trị các chứng bệnh về xương khớp, dạ dày…

Gỏi lá có thể dùng quanh năm nhưng có sự khác biệt tùy vào mùa mưa hay mùa mưa bởi thời tiết có thể ảnh hưởng đến số lượng loại lá. Vào mùa khô, mâm gỏi lá chỉ khoảng 30 loại lá rừng nhưng đến mùa mưa, khi cây cối trong rừng phát triển xum xuê thì món gỏi lá có thể bao gồm đến 70 loại lá. 

goi-la-kon-tum-3

Môm khay gỏi lá có đến gần 70 loại lá (Ảnh: @lyyurifooddrink)

Món ăn chế biến đầy công phu

Mâm gỏi lá cơ bản bao gồm ba dạng lá. Đầu tiên là những loại lá dễ tìm, thường được sử dụng trong chế biến món ăn và có thể trồng trong vườn nhà như: tía tô, rau cải, bạc hà, lá sung, lá mơ, diếp cá, rau má, rau húng… Dạng thứ hai đó là những loại là dù dễ tìm nhưng ít khi được dùng chế biến món ăn như: lá ổi, lá xoài, chùm ruột, ngũ gia bì... Cuối cùng là các loại lá rừng đặc trưng của vùng đất Tây Nguyên như: lá trâm, mật gấu, lá bứa, lạc tiên, chòi mòi…

Để tìm được những loại lá này thì người dân phải dậy thật sớm để vào rừng gom lá. Công việc hái lá khá mệt nhọc và nguy hiểm bởi người dân phải băng rừng, len lỏi trong những bụi cây tiềm ẩn những loại sâu bọ, rắn rết nguy hiểm. 

goi-la-kon-tum-6

Gỏi lá có nhiều loại lá có tác dụng tốt cho sức khỏe như tía tô, bạc hà, lá mơ...(Ảnh: @thiennguyen1012)

Sau quá trình tìm lá vất vả là công đoạn chuẩn bị các món ăn phụ cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ và cẩn thận. Nguyên liệu của món phụ gồm: thịt ba chỉ, tôm đất, cá (cá lóc, cá chép, cá mè), bì heo.

goi-la-kon-tum-12

Một khay gỏi gồm lá, thịt heo, bì heo, tôm và nước chấm (Ảnh: zingnews)

Thịt ba chỉ người ta phải chọn loại có đều cả nạc và mỡ, mang đi luộc hoặc chiên rồi thái lát mỏng. Bì heo thái sợi mỏng, trộn với ít thính (loại gia vị được làm bằng cách rang gạo cho vàng rồi giã mịn) cùng một vài gia vị khác. Tôm đất rửa sạch, bỏ đầu, ướp muối rồi mang đi rang đến khi tôm có vị giòn và thấm. Cá làm sạch ruột, ướp muối rồi thái thành từng lát thật mỏng. Tiếp đến, người ta sẽ cho cá vào trộn với hỗn hợp nếp đã rang xay, thêm ít riềng hoặc nước cốt chanh và xay nhuyễn..

goi-la-kon-tum-14

Thịt ba chỉ luộc, tôm đất rang muối ăn kèm với gỏi lá (Ảnh: dulichvietnam)

bi-heo-tron-thinh

Bì heo thái chỉ rồi bóp với thính (Ảnh: hoidaubepaau)

Phần làm nước chấm dùng kèm gỏi cũng là một khâu quan trọng không kém. Nước chấm được xem như là "linh hồn” của món ăn và là thứ quyết định đến hương vị của món gỏi lá. Người ta sẽ chuẩn bị một ít gạo nếp đã lên men đem ủ với tôm khô, thịt ba chỉ, mẻ (loại gia vị làm từ cơm nguội hoặc bún có vị chua gắt) rồi xay nhuyễn. Tiếp đến, người chế biến sẽ cho hỗn hợp này lên chảo nóng đã phi thơm hành rồi cho thêm chút sa tế, muối, tiêu... và đảo đều trên bếp lửa riu riu đến khi có được nước chấm màu vàng nghệ và hơi sền sệt.

goi-la-kon-tum-10.jpg

Công đoạn chế biến nước chấm gỏi lá (Ảnh: viettravel)

goi-la-kon-tum-8

Chén nước chấm của món gỏi lá có màu vàng và hơi sền sệt (Ảnh: Hạ Du)

Thưởng thức gỏi lá theo cách nghệ thuật

Ấn tượng đầu tiên của du khách khi nhìn thấy món gỏi lá đó là một khay lá đủ màu sắc từ màu xanh non mơn mở đến màu xanh đậm, điểm thêm màu đỏ... của các loại lá được bày một cách tinh tế và đẹp mắt trên một chiếc mâm hoặc mẹt tre. Ngoài các loại lá sẽ còn có đĩa thịt, đĩa tôm, chén nước chấm cùng đĩa muối hạt, tiêu sọ đen và ớt xanh.

goi-la-kon-tum-7

Khay gỏi lá đầy đủ nguyên liệu và nước chấm (Ảnh: @phuc.lh1990)

Nếu ví gỏi lá như món ăn của sự nghệ thuật thì người thưởng thức sẽ là một nghệ sĩ. Khi ăn, du khách không thể vội vàng mà phải theo trình tự thì mới có thể cuốn một chiếc gỏi đẹp mắt. Đầu tiên, bạn sẽ chọn một chiếc lá có bản to nhất như lá cải, lá mơ, lá sung để cuốn thành hình một chiếc phễu nhỏ vừa lòng bàn tay. Tiếp đến, bạn sẽ cho thêm các loại lá có kích thước nhỏ hơn vào trong (chọn loại lá nào là tùy theo sở thích mỗi người). Trung bình, một lần bạn sẽ cuốn khoảng 10 loại lá để vừa miệng và dễ cầm. Tiếp đến, du khách bỏ vài con tôm rang, vài lát thịt luộc, một ít bì lợn rồi rắc thêm ít hạt tiêu, muối và ớt. Cuối cùng, bạn rưới một ít nước chấm lên trên miếng gỏi và thưởng thức.

goi-la-kon-tum-11

Sau khi chọn loại lá ưng ý thì bạn bắt đầu thêm các nguyên liệu khác vào (Ảnh: viettravel)

goi-la-kon-tum-2

Thưởng thức gỏi lá là một quá trình đầy nghệ thuật (Ảnh: @lyyurifooddrink)

Khi thưởng thức gỏi lá, du khách sẽ cảm nhận được đầy đủ hương vị đậm đà của tôm, thịt, hòa vào vị thanh mát và hương thơm của các loại rau. Thêm vào đó là vị cay nồng của hạt tiêu, ớt cùng chút vị chua béo của nước chấm. Có thể nói, gỏi lá là món ăn mang đủ mọi hương vị chua, chát, đắng, bùi quyện vào nhau một cách đầy tinh tế.

goi-la-kon-tum-4

Cuộn gỏi lá thành hình phễu (Ảnh: @pyzamadeinpoland)

Có lẽ vì cách thưởng thức cũng như hương vị độc đáo mà gỏi lá Kon Tum đã 2 lần được tổ chức kỷ lục Việt Nam công nhận là top 10 đặc sản Việt Nam đạt giá trị ẩm thực châu Á.

Một số địa chỉ thưởng thức gỏi lá ngon ở Kon Tum

- Quán Út Cưng: 16 Trần Cao Vân, thành phố Kon Tum.

- Quán Dub: 21 Trần Cao Vân, thành phố Kon Tum

- Quán gỏi lá đường Đinh Tiên Hoàng, thành phố Kon Tum.

Gỏi lá níu chân du khách bởi cách thưởng thức độc đáo và hương vị thanh mát đến từ các loại lá. Chính vì vậy, dù đây là món ăn dân dã nhưng lại làm nên một đặc sản nức tiếng vùng núi rừng Tây Nguyên mà ai ghé qua nơi đây cũng muốn dừng lại thưởng thức.