Kẹo cu đơ, đặc sản thơm ngon với tên gọi ngộ nghĩnh của vùng đất Hà Tĩnh

Kẹo cu đơ, đặc sản thơm ngon với tên gọi ngộ nghĩnh của vùng đất Hà Tĩnh

Nghệ An - Hà Tĩnh 31.08.2020

Kẹo cu đơ là một món đặc sản của vùng đất Hà Tĩnh. Món kẹo này không chỉ gây ấn tượng bởi hương vị thơm ngon mà còn bởi cái tên nghe khá ngộ nghĩnh cùng nguồn gốc đầy bất ngờ.

Được viết bởi thyltp

Vài nét về kẹo cu đơ

Kẹo cu đơ là một loại kẹo lạc đặc sản ở Hà Tĩnh, Việt Nam. Kẹo nà được nấu từ các nguyên liệu chính là mật mía, đường, mạch nha, gừng có thêm lạc và được đổ vào hai miếng bánh tráng ép lại.

29402696_1458361394275281_6562224396335841280_n

Kẹo cu đơ là đặc sản của Hà Tĩnh. Ảnh: @jinofoodie0406

Nguồn gốc của kẹo cu đơ cũng được giải thích qua nhiều giai thoại khác nhau. Có một truyền thuyết kể rằng, kẹo cu đơ là sản phẩm có nguồn gốc từ kẹo lạc (kẹo đậu phộng) - một sản phẩm lâu đời tại làng Hương Sơn, Hà Tĩnh. Vào Pháp thuộc (1884-1945), tại làng Hương Sơn có ông Cu Hai nổi tiếng với kỹ thuật nấu kẹo lạc ngon. Kẹo của ông tuyển chọn nguyên liệu rất kỹ: mật là loại vàng sáng, không có gợn, không có cặn, lạc thì phải bỏ hạt lép, chỉ dùng hạt to và bóng. Kẹo lạc ông làm ra không quá cứng cũng không quá mềm, khi ăn giòn và thơm. Chính vì vậy, sản phẩm kẹo lạc của ông Cu Hai được nhiều người thích thú và đặt theo tên ông là kẹo “Cu Hai”.

Vào những đêm trăng sáng, dân làng thường tụ tập lại nhà ông ăn kẹo lạc và uống nước chè xanh. Những người lính Pháp cũng thưởng thức loại kẹo này và bị mê hoặc bởi hương vị của nó. Khi biết tên kẹo là “Cu Hai”, họ đã đổi từ “hai” thành “deux” (ý nghĩa là số 2 trong tiếng Pháp) để tiện gọi. Còn “cu” không biết chuyển ngữ như thế nào nên đành ghép thành “cu deux” (cu đơ).

keo-cu-do-1

Kẹo cu đơ Hà Tĩnh có xuất xứ từ món kẹo lạc (Ảnh: @ yucoiwaki)

Cũng có một giai thoại khác kể rằng: xưa kia, ở một làng thuộc huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh có gia đình nghèo sinh được 2 người con trai. Khi người con trai lớn muốn lấy vợ, vì không có tiền mua sính lễ cũng như làm cơm thiết đãi hàng xóm, người cha nảy ra ý nấu mật mía sôi rồi đổ lạc vào và làm ra món kẹo lạc. Không ngờ, ai ăn cũng thích thú nên từ đấy ông tiếp tục dùng hai nguyên liệu ấy để làm món kẹo lạc. Người dân gọi món kẹo này là kẹo “cu hai” (nghĩa là nói về một người cha có hai người con). Sau này, khi văn hóa Pháp du nhập vào Việt Nam thì người ta đã đổi từ “hai” thành từ tiếng Pháp là “deux” nghe cho trí thức. Chính vì vậy, kẹo “cu hai” đã trở thành kẹo “cu deux” và đọc là “cu đơ”.

keo-ku-do-ha-tinh

Miếng kẹo cu đơ nhiều đậu phụng béo bùi (Ảnh: huongnghiepaau)

Kẹo cu đơ ngày xưa chỉ gồm mật mía và lạc. Dần dần, món kẹo này đã được thay đổi một chút bằng cách thêm miếng bánh tráng kẹp bên ngoài được làm từ gạo để kẹo thơm hơn, giòn hơn. Kẹo cu đơ đã trở thành một món ăn vặt quen thuộc của người Hà Tĩnh từ những cụ già đến trẻ nhỏ. Khi ghé thăm nhà người dân Hà Tĩnh, du khách sẽ được người dân đôn hậu nơi đây mời một chén nước chè xanh cũng vài chiếc kẹo cu đơ. Không những vậy, món kẹo thơm ngon này còn trở thành đặc sản của Hà Tĩnh được nhiều du khách thập phương yêu thích. Kẹo cu đơ ngày nay còn phổ biến ở nhiều tỉnh thành của Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh miền Trung và Bắc Trung Bộ. 

keo-cu-do-4

Mua một gói kẹo cu đơ về làm quà là điều không thể thiếu khi đến Hà Tĩnh (Ảnh: @ lanhuong.06)

Kẹo cu đơ được làm như thế nào?

Nguyên liệu chính của kẹo cu đơ bao gồm: mật mía, mạch nha, gừng, lạc rang, bánh tráng (một loại bánh hình tròn làm bằng bột gạo) và mè đen. Đây đều là những nguyên liệu đơn giản, dễ tìm nhưng để cho ra mẻ kẹo ngon thì đòi hỏi người làm phải có một công thức pha trộn cũng như đôi bàn tay khéo léo. Mật mía phải chọn loại nguyên chất, không pha đường, không có gợn, không có cặn. Lạc thì phải chọn loại hạt chắc. Bánh tráng dùng để kẹp kẹo thì phải có độ dày vừa phải để kẹo không bị quá cứng. 

keo-cu-do-8

Kẹo cu đơ khi ăn vừa giòn của bánh tráng lại có chút dai của mạch nha (Ảnh: @ pron.ng)

Người ta sẽ mang đậu phộng đi rang đến khi hạt chuyển sang màu vàng nâu và có mùi thơm. Gừng đem rửa sạch, cạo vỏ rồi thái thành những sợi nhỏ. Tiếp đến, người làm cho mật mía và mạch nha vào chung một nồi rồi đun trên bếp lửa đến khi hỗn hợp sôi thì tắt bếp và khuấy đều. Sau khi thấy mật dẻo vừa thì người ta tiếp tục cho gừng thái nhỏ và đậu phộng rang vào hỗn hợp trên rồi tiếp tục đảo đều. Khi thấy tất cả các nguyên liệu đã hòa quyện vào nhau thì họ sẽ nhanh tay múc hỗn hợp còn nóng này dàn đều lên một chiếc bánh tráng. Sau cùng, người ta sẽ ép thêm một lớp bánh đa phía trên cùng rồi rắc mè đen lên đó để làm thành một chiếc kẹo trông như chiếc bánh kẹp. Kẹo cu đơ sẽ được bảo quản trong túi nilon hoặc hộp kín để giữ được độ giòn thơm.

keo-cu-do-9

Lạc được nấu với mạch nha, mật mía đến khi sệt lại (Ảnh: @ trungrom)

Một miếng kẹo cu đơ ngon khi ăn phải có độ giòn vừa phải, không quá cứng mà cũng không quá mềm. Kẹo cu đơ là sự hòa quyện giữa vị ngọt của mạch nha, vị béo bùi của đậu phộng, một chút cay ấm của gừng cùng lớp bánh đa giòn xốp. Chỉ cắn một miếng thôi, du khách sẽ cảm nhận được mọi cung bậc của vị giác lan tỏa nơi đầu lưỡi khiến người ta có thể ăn hoài mà không cảm thấy ngán.

dac-san-cu-do-tru-danh-cua-que-huong-ha-tinh-3790f3fd

Sau khi lạc và mạch nha được nấu sệt lại và hơi nguội, người ta sẽ dàn đều lên miếng bánh tráng (Ảnh: Yan)

Người Hà Tĩnh thưởng thức kẹo cu đơ luôn kèm theo một tách trà xanh ấm nóng, đặc biệt là vào những ngày se lạnh. Vị chát và đắng của trà hòa quyện cùng vị béo, ngọt, cay của kẹo cu đơ cứ dịu dịu nơi đầu lưỡi, làm ấm cuống họng rồi lan tỏa khắp cơ thể tạo một cảm giác rất dễ chịu.

keo-cu-do-ha-tinh

Kẹo cu đơ thưởng thức cùng chén chè xanh đã trở thành đặc trưng của người dân Hà Tĩnh (Ảnh: dacsanhatinh)

Kẹo cu đơ thường được đóng thành các hộp hoặc bọc trong bao nilon trong. Mỗi hộp như vậy gồm khoảng 5 cái với giá tầm 45.000đ/hộp. Tại Hà Tĩnh, có rất nhiều cơ sở sản xuất kẹo cu đơ. Trong đó, có một số thương hiệu nổi tiếng với tuổi đời hơn 20 năm trong nghề làm kẹo cu đơ: 

- Kẹo cu đơ ông bà Thư Viện: 548A Hà Huy Tập, thành phố Hà Tĩnh

- Kẹo cu đơ ông Lung: 22 Nguyễn Công Trứ, thành phố Hà Tĩnh

- Kẹo cu đơ Phong Nga: Bàu Láng, xã Thạch Đài, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh

- Kẹo cu đơ bà Hường: 466 Hà Huy Tập, thành phố Hà Tĩnh

Kẹo cu đơ là thức quà đặc trưng của người Hà Tĩnh và cũng là món đặc sản hòa quyện giữa nhiều hương vị thơm ngon. Có lẽ vì thế mà du khách đi qua Hà Tĩnh vẫn luôn nhớ về hình ảnh kẹo cu đơ bên chén nước chè xanh của vùng đất này.