Ghé thăm làng dệt thổ cẩm Lùng Tám đầy sắc màu ở Hà Giang

Ghé thăm làng dệt thổ cẩm Lùng Tám đầy sắc màu ở Hà Giang

Hà Giang 23.09.2020

Nếu bạn đang muốn tìm cho mình một địa điểm vừa có thể du lịch, vừa tìm hiểu được một phần văn hóa độc đáo trong cuộc sống của người dân vùng cao thì làng dệt thổ cẩm Lùng Tám ở Hà Giang là một gợi ý không nên bỏ lỡ.

Được viết bởi giangntm

Hà Giang không chỉ có những cung đường uốn lượn quanh núi, khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ mà còn là nơi sinh sống chủ yếu của dân tộc H'Mông. Trên hành trình chinh phục mảnh đất này, nhiều du khách trong nước và quốc tế lựa chọn làng dệt thổ cẩm Lùng Tám là một trong những điểm đến không thể bỏ lỡ. Ngoài khám phá nếp sống người dân tộc nơi đây, bạn còn có thể tìm hiểu nét độc đáo của một làng nghề thủ công ở Hà Giang.

Đôi nét về làng dệt thổ cẩm Lùng Tám

Làng dệt thổ cẩm Lùng Tám thuộc xã Lùng Tám, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang. Ngôi làng này được hình thành bắt đầu từ năm 2001 khi mô hình hợp tác xã ra đời, ban đầu chỉ có 10 người dân sinh sống và đến nay đã hơn 100 nhân khẩu. Đây là một trong những làng dệt thủ công nổi tiếng nhất Hà Giang.

lang-det-tho-cam-lung-tam-3

Lùng Tám là một trong những làng dệt thủ công nổi tiếng nhất Hà Giang - Ảnh: HoangGH

Đất Lùng Tám có dòng sông Miện chảy qua, xung quanh là những đỉnh núi đá mù sương. Đây còn là nơi cư trú của đồng bào dân tộc H'Mông, nổi tiếng nhất với nghề dệt lanh, nhuộm chàm, vẽ sáp ong, tạo ra những sản phẩm thổ cẩm độc đáo không chỉ phục vụ trong nước và còn vươn ra thế giới.

lang-det-tho-cam-lung-tam-5

Những sản phẩm của làng dệt Lùng Tám - Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh

Đến với làng dệt thủ công Lùng Tám, du khách sẽ được chiêm ngưỡng khung cảnh tất bật trong cuộc sống hằng ngày của người dân bản địa nơi. Người phụ nữ H'Mông khéo léo ngồi trước khung cửi, cần mẫn làm nên những tấm vải đẹp, những sản phẩm thổ cẩm độc đáo. Không những thế, khi đến đây, bạn còn có thể mua những sản phẩm từ vải lanh tự nhiên.

lang-det-tho-cam-lung-tam-2

Cụ bà cần mẫn bên khung dệt vải - Ảnh: Vietworld

Quá trình tạo ra sản phẩm thổ cẩm ở làng dệt Lùng Tám

Làng dệt thổ cẩm Lùng Tám không chỉ đem lại thu nhập cho các hộ dân ở đây mà còn góp phần lưu giữ những giá trị truyền thống lâu đời của người H'Mông. Hầu hết ai sinh ra và lớn lên ở Lùng Tám đều tiếp nối nghề dệt của làng, học dệt vải từ nhỏ.

lang-det-tho-cam-lung-tam-6

Hầu hết ai sinh ra và lớn lên ở Lùng Tám đều tiếp nối nghề dệt của làng - Ảnh: @loominousuk

Video giới thiệu về làng nghề dệt Lùng Tám. Video: Tran Tuan Duy

Nguyên liệu chính để có được sản phẩm thổ cẩm đó chính là sợi lanh. Hầu hết những người phụ nữ H'Mông đến tuổi trưởng thành đều có những mảnh nương riêng để trồng lanh. Cây lanh sau khi thu hoạch được lựa chọn kỹ, đem đi ngâm và tuốt ra thành từng sợi nhỏ, nối để không tạo thành mối ở chỗ nối. Tiếp theo sợi lanh sẽ được cuộn lại vào các khung quay, sau đó để sợi lanh mềm thì người phụ nữ H'Mông sẽ đem đi luộc hoặc hấp.

lang-det-tho-cam-lung-tam-7

Lanh được thu hoạch ở nương rồi đem về - Ảnh: vuatuixach.com

lang-det-tho-cam-lung-tam-8

Lanh cuộn vào các khung quay - Ảnh: Giang Nguyễn

Người dân Lùng Tám tạo màu cho sợi lanh bằng màu nhuộm có nguồn gốc từ tự nhiên như lá cây rừng, các loại gỗ và đảm bảo không dùng hóa chất công nghiệp. Kỹ thuật dệt của người phụ nữ H'Mông được đánh giá là khó có làng nghề nào sánh bằng.

14717653_312986525749216_6249158410449715200_n

Kỹ thuật dệt của người phụ nữ H'Mông được đánh giá cao - Ảnh: @cheebp

Người H'Mông dệt vải bằng khung cửi đai lưng. Sau khi dệt xong, hình thành nên tấm vải thì họ đem đi giặt nhiều lần cho thật trắng, tiếp đó trải lên khúc gỗ tròn, dùng phiến đá có chà sáp ong lăn qua lăn lại cho đến khi tấm vải mềm và sợi vải bóng hơn. Tiếp đến, vải được đem đi ngâm trong dung dịch chàm khoảng 1 tiếng rồi mang ra phơi, khi ráo nước lại ngâm vào dung dịch tiếp, quá trình lặp đi lặp lại 5 - 6 lần. Sau đó vải sẽ được đem đi nhuộm, quá trình nhuộm phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, gặp hôm trời nắng thì khoảng 3 - 4 ngày đã khô còn nếu trời mưa thì có thể kéo dài vài tháng. Chính vì công đoạn nhuộm vải kĩ mà màu chàm trên vải của người H'Mông luôn có cảm giác tươi mới.  

lang-det-tho-cam-lung-tam-11

Phiến đá có chà sáp ong lăn qua lăn lại cho đến khi tấm vải mềm và sợi vải bóng - Ảnh: Giang Nguyễn

Một trong những nét đặc biệt của vải lanh Lùng Tám đó chính là việc tạo hoa văn, họa tiết đều thực hiện bằng kỹ thuật thêu tay, đắp vải màu, vẽ hoa văn sáp ong. Người H'Mông sáng tạo ra việc dùng sáp ong để vẽ trên vải trắng theo những khối hình thoi hoặc hình vuông, đối xứng nhau giúp cho hoa văn trên tấm vải được bền hơn. Đây là công đoạn khó, đòi hỏi sự tỉ, khéo léo và sáng tạo từ người thợ.

lang-det-tho-cam-lung-tam-14

Sáp ong vẽ trên vải trắng theo những khối hình thoi hoặc hình vuông để tạo thành hoa văn - Ảnh: Check In Hà Giang

Sản phẩm của làng dệt Lùng Tám

Làng dệt thổ cẩm Lùng Tám hiện có rất nhiều sản phẩm đa dạng như quần áo, túi xách, ví,.. Ngoài ra, các sản phẩm lanh ở Lùng Tám còn thường được sử dụng trong các quán ăn, nhà hàng, khách sạn,.. Mỗi sản phẩm đều người dân địa phương làm từ những công đoạn đầu tiên, thể hiện được văn hóa của con người sống trên cao nguyên đá Hà Giang.

lang-det-tho-cam-lung-tam-15

Làng dệt thổ cẩm Lùng Tám hiện có rất nhiều sản phẩm đa dạng - Ảnh: Hovi

Không chỉ theo chân du khách đến mọi mọi miền đất nước mà sản phẩm của làng dệt Lùng Tám cũng được xuất khẩu đến hơn 20 nước như Mỹ, Nhật Bản, Thụy Sỹ,.. Dù đi đến đâu thì sản phẩm của người dân Lùng Tám cũng rất được ưa chuộng bởi nét độc đáo đến từ chất liệu và hoa văn rực rỡ. Vải lanh còn được biết đến là một chất liệu bền, có lợi cho sức khỏe, tạo được sự thông thoáng khi mặc, do đó đây cũng là cơ hội để sản phẩm của làng Lùng Tám vươn xa hơn trong tương lai.

lang-det-tho-cam-lung-tam-16

Sản phẩm của làng dệt Lùng Tám rất được du khách yêu thích bởi màu sắc ấn tượng và chất vải mềm, thân thiện môi trường - Ảnh: Báo Hà Giang

Ý nghĩa của làng nghề với người dân Lùng Tám

Sở dĩ người H'Mông lựa chọn làm vải lanh bởi họ cho rằng vải lanh có độ bền hơi vải bông. Hơn nữa người đồng bào dân tộc còn cho rằng vải lanh thể hiện sự gắn kết của con người với thế giới tâm linh, sợi vải là sợi chỉ dẫn đường cho người đã khuất trở về với tổ tiên để được đầu thai lại làm người.

lang-det-tho-cam-lung-tam-12

Với người Lùng Tám, vải lanh thể hiện sự gắn kết của con người với thế giới tâm linh - Ảnh: Giang Nguyễn

Với người phụ nữ H'Mông, làm ra được một tấm vải lanh tốt chính là một niềm tự hào. Trong từng công đoạn dệt vải đều rất tỉ mỉ và chú trọng theo phương pháp thủ công từ xưa. Dân tộc H'Mông còn đặt ra nguyên tắc khi dệt đó chính là khi phụ nữ đang căng sợi luồn vào khung thì nam giới không được đến gần vì có thể làm đứt sợi hoặc luồn nhầm.

45831881_1140533269435306_3178348808406048762_n

Với người phụ nữ H'Mông, làm ra được một tấm vải lanh tốt chính là một niềm tự hào - Ảnh: danielninophoto

Không những thế dệt vải lanh còn thể hiện được sự khéo léo, chăm chỉ của người phụ nữ và đây cũng là một thước đo để đánh giá tài năng, phẩm hạnh của nữ giới. Trước khi lấy chồng, người con gái H'Mông phải biết dệt vải lanh và cô dâu sẽ được mẹ đẻ dệt cho một bộ vải lanh. Sau khi về nhà chồng, con dâu biếu mẹ chồng một bộ quần áo bằng vải lanh do chính tay mình làm ra. 

lang-det-tho-cam-lung-tam-4

Dệt vải lanh được coi thước đo để đánh giá tài năng, phẩm hạnh của phụ nữ H'Mông ở Lùng Tám - Ảnh: TravelMag

Hướng dẫn đường đi đến làng dệt thổ cẩm Lùng Tám

Từ trung tâm thành phố Hà Giang, bạn di chuyển khoảng 50km tới núi đôi và cổng trời Quản Bạ. Bạn đi thẳng theo con đường đèo về thị trấn Tam Sơn, khi qua cây xăng Tam Sơn vài km là nhìn thấy đoạn Cua Tay Áo (thôn Cốc Mạ), có 7 khúc cua liên tiếp. Đến khúc cua thứ 7, du khách rẽ phải vào đường nhỏ đến làng Lùng Tám.

lang-det-tho-cam-lung-tam-17

Hướng dẫn đường đi từ trung tâm thành phố Hà Giang đến Lùng Tám

Nếu có cơ hội thăm mảnh đất Hà Giang, du khách đừng quên vượt qua những con dốc quanh co để tìm đến làng dệt Lùng Tám đầy sắc màu. Không chỉ đơn giản là thăm quan hay mua một vài món đồ thổ cẩm mà bạn sẽ có cơ hội được hiêu hơn về cuộc sống, nét văn hóa đặc trưng của làng nghề dệt vải độc đáo ở mảnh đất Tây Bắc.

Nguồn tham khảo: 

Blog Traveloka

Youtube Channel: Thanh Non Studio